🎯 Missiya: Maydon sinovidagi sharchani qaysi tayanchga osamiz — va nega?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariBu hafta missiya: maydon sinovi uchun zaryad bilan ishlaydigan ipli sharcha va uning tayanchi. Maktab yangi 12 000 so‘m ajratdi. Raqamlar — o‘quv misoli.
J
JasurUch tayanch bor: T — yig‘iladigan uch oyoqli yog‘och (5 600 so‘m), Q — to‘rt oyoqli ramka (8 800), S — do‘kondagi tayyor tripod (22 000).
Z
ZarinaS bizga umuman yetmaydi: 22 000 > 12 000.
A
AnvarIqtisod darsida: tanlov qilsak, boshqa imkoniyatlardan voz kechamiz. Eng qimmatli voz kechilgan imkoniyat — . Bu sarflangan pul emas!
M
MalikaDavlat-huquq darsida jamiyat haqida o‘qidik: tor ma’noda bu — muayyan maqsad uchun birlashgan odamlar. Laboratoriyamiz ham kichik jamiyat: qoidalar bor, maqsad umumiy.
Siz
Demak, tanlaganda nimadan voz kechayotganimizni ham yozamiz.
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari
🔒Qulf 1: Uch oyoqli missiya
Topshiriq: Muqobil qiymat nima?
🔑 Kalit: Muqobil qiymat — voz kechilgan eng yaxshi imkoniyat. S (22 000) 12 000 so‘mga sig‘maydi.
Z
ZarinaTexnologiya darsidagi stulcha kabi: uchta bir xil oyoq, taxminan 50 sm, bitta murvat o‘qida ochiladi va yig‘iladi.
A
AnvarOyoqlarning bir joyida teshik ochiladi, uchlari jilvir qog‘oz bilan silliqlanadi. Murvat, shayba va gayka bilan biriktiriladi, ortiqcha uchi kesiladi.
S
Sinf rahbariQoida: yog‘och qisqich yoki tiskida qattiq mahkamlanadi. Parmani faqat kattalar ishlatadi, kalit parmada qolib ketmasin.
J
JasurGeografiya darsida tabiiy resurslarni o‘qidik: qayta tiklanadigan (suv, o‘rmon) va tugaydigan (rudalar, neft, gaz).
M
MalikaYog‘och qayta tiklanadi, po‘lat murvat esa temir rudasidan olinadi — u tugaydigan resurs.
ZarinaOyoqlar oralig‘ini muntazam uchburchak qilsak, har burchak 60°. Ichki burchaklar yig‘indisi 180° · (n − 2): beshburchakda 540°, har biri 108°.
Siz
Tashqi burchaklar yig‘indisi har doim 360° ekanini ham yozib qo‘yaman.
Geometriya
🔒Qulf 3: Qotadigan va egiladigan shakl
Topshiriq: Muntazam beshburchakning bitta ichki burchagi necha gradus?
🔑 Kalit: Uchburchak uch tomoni bilan “qotadi”; to‘rtburchak ramka esa egilib, parallelogrammga aylanadi.
Chorshanba
J
JasurFolga o‘ralgan yengil sharchani ipga osdim. U “sinov zaryadi” bo‘ladi: maydonni sezadi.
M
MalikaElektr maydon — zaryad atrofidagi, kuch bilan ta’sir qiluvchi fazo. Maydon kuchlanganligi E = F : q₀, birligi N/C. Maydon chiziqlari musbat zaryaddan chiqib, manfiyda tugaydi.
A
AnvarMisol: q₀ = 2 nC zaryadga F = 6·10⁻⁵ N kuch ta’sir qildi. E = 6·10⁻⁵ : 2·10⁻⁹ = 3·10⁴ N/C.
Z
ZarinaAlgebradan: masofa 2r bo‘lganda kuch k·q²/(2r)² ga teng bo‘ladi. Nisbat: (k·q²/r²) : (k·q²/4r²) = 4k·q²·r² / (k·q²·r²) = 4.
Siz
Qisqartirganda r ≠ 0 bo‘lishi shart: nolga bo‘lib bo‘lmaydi.
FizikaAlgebra
🔒Qulf 4: Sinov zaryadi
Topshiriq: q₀ = 2 nC zaryadga F = 6·10⁻⁵ N kuch ta’sir qilsa, E qancha?
🔑 Kalit: Maydon masofa bilan susayadi: masofa 2 marta oshsa, kuch 4 marta kamayadi.
AnvarMaslahat ham bor: «Ты бы записал углы.» Iltimos va maslahat nuqta bilan tugaydi.
J
JasurMa’lumotlar uchun informatikadan: qattiq disk (HDD) asosiy doimiy xotira, SSD esa harakatlanuvchi qismsiz, zarbaga chidamli.
M
MalikaKo‘rgazmaga olib borishda flesh-xotira qulay, lekin nusxasini ikkinchi joyda ham saqlaymiz.
Siz
Jadvalni ikki joyga saqladim: noutbukka va flesh-xotiraga.
Rus tiliInformatika
🔒Qulf 7: Ogohlantirish va xotira
Topshiriq: Qaysi gap ogohlantirish?
J
JasurSinov: sharchani zaryadlangan taroqdan 6 sm uzoqda tutdim — ip 16° og‘di. 12 sm da — 4°, 18 sm da — 2° atrofida.
A
Anvar12 sm da burchak 4 marta kam: 16 : 4 = 4. Kulon qonuniga mos!
M
MalikaQo‘lni barqaror ushlab turishimiz mushak to‘qimasi tufayli. To‘qima — o‘xshash hujayralar to‘plami; to‘rt xil: epiteliy, biriktiruvchi, mushak va nerv.
Z
ZarinaKo‘zdagi retseptorlar burchakni ko‘rib, nerv impulslarini miyaga yuboradi, miyadan esa harakat nervlari qo‘lga buyruq beradi.
S
Sinf rahbariGumoral boshqarishda esa bezlar ishlab chiqargan gormonlar qon orqali tarqaladi. U nerv yo‘lidan sekinroq, lekin uzoqroq ta’sir qiladi.
Siz
Taqdimot oldidan hayajonlansak ham, chuqur nafas olamiz. Hammamiz yaxshi tayyorlandik 🙂
Biologiya (Odam va uning salomatligi)
🔒Qulf 8: Qo‘l, ko‘z va ip
Topshiriq: Qaysi to‘qima qisqarib, harakat hosil qiladi?
Juma
M
MalikaJahon tarixidan: 1517-yilda professor Martin Lyuter “95 tezis”ni e’lon qildi. Ular tez orada nemis tiliga tarjima qilindi va butun Germaniyaga tarqaldi.
A
AnvarDemak, tushunarli tilda yozilgan matn tez tarqaladi. Bizning plakat uch tilda bo‘lishi shundan.
J
JasurAdabiyotda: doston og‘izdan-og‘izga o‘tgan, shuning uchun “Kuntug‘mish”ning bir necha varianti bor: bir necha baxshidan yozib olingan.
Z
ZarinaHisobotimizga ham bir nechta o‘lchov variantini yozamiz, keyin o‘rtachasini olamiz.
Siz
Yaxshi fikr: bitta o‘lchovga ishonmaymiz, takrorlaymiz.
Jahon tarixiAdabiyot
🔒Qulf 9: Fikr qanday tarqaladi?
Topshiriq: Lyuter tezislarining Germaniya bo‘ylab tez tarqalishiga nima yordam berdi?
M
MalikaKimyo plakati: 1869-yilda Mendeleyev elementlarni atom massasi ortib borish tartibida joylab, xossalar takrorlanishini ko‘rdi — davriy qonun.
A
AnvarUchinchi davrda Na dan Cl gacha yuqori oksiddagi valentlik I dan VII gacha ortadi. Folgamiz — alyuminiy, shu davrda.
S
Sinf rahbariIshqoriy metallar juda faol — ularni faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi, biz hech qachon o‘zimiz tajriba qilmaymiz.
Z
ZarinaYonidagi plakat — mahalliy tarix. Bobur Andijonda 1483-yil 14-fevralda tug‘ilgan, 1494-yilda 12 yoshida Farg‘ona taxtiga o‘tirgan.
J
JasurDastlab ishonchli beklar va onasi yordam bergan. Orzusi Samarqandni olish edi.
Siz
Biz 13–14 yoshdamiz, lekin bizning orzu kichikroq: eng yaxshi tayanchni tanlash 😄
KimyoO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 10: Laboratoriya devoridagi plakatlar
Topshiriq: Uchinchi davrda Na dan Cl gacha yuqori oksiddagi valentlik qanday o‘zgaradi?
A
AnvarNarx: T — 5 600, Q — 8 800, S — 22 000. 12 000 so‘mga faqat T va Q sig‘adi.
Z
ZarinaKartondagi model ko‘rsatdi: to‘rt oyoqli ramka egiladi, sharcha esa ip qimirlamasa o‘lchash aniq bo‘ladi. Uch oyoq barqaror.
M
MalikaT ni tanlasak, 12 000 − 5 600 = 6 400 so‘m qoladi: transportir va ip to‘plami uchun 3 000, qolgani zaxira.
J
JasurQ ni olsak, voz kechilgan eng yaxshi imkoniyat shu to‘plam va zaxira bo‘lardi. T yig‘iladi, tashish ham oson.
Siz
Xavfsizlik: parmani usta ishlatadi, yog‘och qisqichda turadi. Demak, T.
Iqtisodiy bilim asoslariTexnologiya
🔒Qulf 11: Qaror: qaysi tayanch?
Topshiriq: Qaysi kalit Q (to‘rt oyoqli ramka)ni chetga surdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Hisobot: uch oyoqli tayanch T
Savol: sinov sharchasi uchun qaysi tayanch eng yaxshi? Sharcha zaryadlangan taroqdan 6 sm da 16°, 12 sm da 4°, 18 sm da taxminan 2° og‘di: masofa 2 marta oshganda burchak 4 marta kamaydi. Tayanch: T (5 600 so‘m, uchburchak qotadi, yig‘iladi), Q (8 800, egiladi), S (22 000, byudjetdan qimmat). Qaror: T; 6 400 so‘m qoladi. Keyingi qadam: har masofada o‘lchovni uch marta takrorlash. Raqamlar — misol.
— 8-B jamoa
Topilgan kalitlar
Muqobil qiymat — voz kechilgan eng yaxshi imkoniyat. S (22 000) 12 000 so‘mga sig‘maydi.
Uch oyoq bitta murvatda; yog‘och qisqichda, parmani faqat kattalar ishlatadi.
Uchburchak uch tomoni bilan “qotadi”; to‘rtburchak ramka esa egilib, parallelogrammga aylanadi.
Maydon masofa bilan susayadi: masofa 2 marta oshsa, kuch 4 marta kamayadi.