ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 3-hafta

Sinov zaryadi uchun tayanch

🎯 Missiya: Maydon sinovidagi sharchani qaysi tayanchga osamiz — va nega?

Dushanba

Sinf rahbariBu hafta missiya: maydon sinovi uchun zaryad bilan ishlaydigan ipli sharcha va uning tayanchi. Maktab yangi 12 000 so‘m ajratdi. Raqamlar — o‘quv misoli.
JasurUch tayanch bor: T — yig‘iladigan uch oyoqli yog‘och (5 600 so‘m), Q — to‘rt oyoqli ramka (8 800), S — do‘kondagi tayyor tripod (22 000).
ZarinaS bizga umuman yetmaydi: 22 000 > 12 000.
AnvarIqtisod darsida: tanlov qilsak, boshqa imkoniyatlardan voz kechamiz. Eng qimmatli voz kechilgan imkoniyat — . Bu sarflangan pul emas!
MalikaDavlat-huquq darsida jamiyat haqida o‘qidik: tor ma’noda bu — muayyan maqsad uchun birlashgan odamlar. Laboratoriyamiz ham kichik jamiyat: qoidalar bor, maqsad umumiy.
Demak, tanlaganda nimadan voz kechayotganimizni ham yozamiz.
Iqtisodiy bilim asoslariDavlat va huquq asoslari

Qulf 1: Uch oyoqli missiya

Topshiriq: Muqobil qiymat nima?

🔑 Kalit: Muqobil qiymat — voz kechilgan eng yaxshi imkoniyat. S (22 000) 12 000 so‘mga sig‘maydi.

ZarinaTexnologiya darsidagi stulcha kabi: uchta bir xil oyoq, taxminan 50 sm, bitta murvat o‘qida ochiladi va yig‘iladi.
AnvarOyoqlarning bir joyida teshik ochiladi, uchlari jilvir qog‘oz bilan silliqlanadi. Murvat, shayba va gayka bilan biriktiriladi, ortiqcha uchi kesiladi.
Sinf rahbariQoida: yog‘och qisqich yoki tiskida qattiq mahkamlanadi. Parmani faqat kattalar ishlatadi, kalit parmada qolib ketmasin.
JasurGeografiya darsida tabiiy resurslarni o‘qidik: qayta tiklanadigan (suv, o‘rmon) va tugaydigan (rudalar, neft, gaz).
MalikaYog‘och qayta tiklanadi, po‘lat murvat esa temir rudasidan olinadi — u tugaydigan resurs.
Murvatni ehtiyot qilamiz, keraksiz yog‘ochni tashlamaymiz.
TexnologiyaGeografiya

Qulf 2: Yig‘iladigan tayanch

Topshiriq: Resurslarni ajrat: qayta tiklanadigan yoki tugaydigan?

So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)

Qayta tiklanadi
Tugaydi

🔑 Kalit: Uch oyoq bitta murvatda; yog‘och qisqichda, parmani faqat kattalar ishlatadi.

Seshanba

ZarinaKartondan model yasadim: uch yo‘l-yo‘l uchburchak, to‘rt yo‘l-yo‘l to‘rtburchak. Burchaklariga qisqich mixchalar qo‘ydim.
AnvarUchburchakni bossam ham shakli o‘zgarmaydi. To‘rtburchak esa yon tomonga egilib, parallelogrammga aylanib qoldi!
MalikaUch tomon uchburchakni bir qiymatli aniqlaydi — bu tenglik alomati. Parallelogrammda tomonlar o‘sha-o‘sha, burchaklar esa o‘zgaradi.
JasurParallelogrammda qo‘shni burchaklar yig‘indisi 180°, diagonallar kesishgan nuqtada teng ikkiga bo‘linadi.
ZarinaOyoqlar oralig‘ini muntazam uchburchak qilsak, har burchak 60°. Ichki burchaklar yig‘indisi 180° · (n − 2): beshburchakda 540°, har biri 108°.
Tashqi burchaklar yig‘indisi har doim 360° ekanini ham yozib qo‘yaman.
Geometriya

Qulf 3: Qotadigan va egiladigan shakl

Topshiriq: Muntazam beshburchakning bitta ichki burchagi necha gradus?

🔑 Kalit: Uchburchak uch tomoni bilan “qotadi”; to‘rtburchak ramka esa egilib, parallelogrammga aylanadi.

Chorshanba

JasurFolga o‘ralgan yengil sharchani ipga osdim. U “sinov zaryadi” bo‘ladi: maydonni sezadi.
MalikaElektr maydon — zaryad atrofidagi, kuch bilan ta’sir qiluvchi fazo. Maydon kuchlanganligi E = F : q₀, birligi N/C. Maydon chiziqlari musbat zaryaddan chiqib, manfiyda tugaydi.
AnvarMisol: q₀ = 2 nC zaryadga F = 6·10⁻⁵ N kuch ta’sir qildi. E = 6·10⁻⁵ : 2·10⁻⁹ = 3·10⁴ N/C.
ZarinaAlgebradan: masofa 2r bo‘lganda kuch k·q²/(2r)² ga teng bo‘ladi. Nisbat: (k·q²/r²) : (k·q²/4r²) = 4k·q²·r² / (k·q²·r²) = 4.
Qisqartirganda r ≠ 0 bo‘lishi shart: nolga bo‘lib bo‘lmaydi.
FizikaAlgebra

Qulf 4: Sinov zaryadi

Topshiriq: q₀ = 2 nC zaryadga F = 6·10⁻⁵ N kuch ta’sir qilsa, E qancha?

🔑 Kalit: Maydon masofa bilan susayadi: masofa 2 marta oshsa, kuch 4 marta kamayadi.

ZarinaPlakatga yozdim: «Voy, sharcha qimirladi!» «Voy» — undov so‘z, hissiyot bildiradi.
Anvar«Ehtimol, kuch kamayadi» — «ehtimol» modal so‘z, so‘zlovchining munosabatini bildiradi. «Albatta» ham shunday.
MalikaOlmosh ot o‘rnida keladi: «Bu sharcha — sinov zaryadi. U yengil.» «Bu» — ko‘rsatish olmoshi, «u» — kishilik.
Jasur«Kimdir sharchaga tegdimi?» — «kimdir» noaniq olmosh. «Hech kim tegmadi» — «hech kim» inkor olmoshi.
ZarinaRavish ham kerak: «ohista» (qanday?), «hozir» (qachon?), «yuqoriga» (qayerga?), «juda» (qay darajada?).
Plakatga yozamiz: «Sharchaga ohista yaqinlashtiring.» Bu yerda «ohista» — holat ravishi.
Ona tili

Qulf 5: Plakat uchun so‘zlar

Topshiriq: «Ehtimol, kuch kamayadi» gapida «ehtimol» qaysi turkum?

Payshanba

ZarinaIngliz tili darsida Yangi yilni o‘qidik: hamma 1-yanvarda nishonlamaydi. O‘zbekistonda bahorni Navro‘z (taxminan 21-mart) bilan kutib olamiz.
AnvarKo‘rgazma bahorda, Navro‘zga yaqin. “We are looking forward to the fair!” — look forward to = quvonib kutmoq.
MalikaFe’l + yuklama ma’noni o‘zgartiradi: look up — lug‘atdan qidirmoq, look for — izlamoq.
JasurTaqdimot tartibi: “Let us present our project to you. First, … Next, … Finally, …” Oxirida savollarni so‘raymiz.
ZarinaPlakatda nom, rasm va qisqa matn bo‘lsin. Qaychini kattalar yordamida ishlatamiz.
Yozdim: “First, the ball feels the field. Next, we measure the angle. Finally, we compare the stands.”
Ingliz tili

Qulf 6: Navro‘zdagi ko‘rgazma

Topshiriq: Qaysi fe’l birikmasi “quvonib kutmoq” ma’nosini beradi?

Sinf rahbariStendda rus tilida ogohlantirish kerak. Undov-buyruq gap biror ishni qilishga yoki qilmaslikka chorlaydi.
ZarinaIltimos — buyruq fe’l bilan: «Подойдите ближе, пожалуйста.» Ogohlantirish — undov belgisi bilan: «Не трогайте шарик!»
AnvarMaslahat ham bor: «Ты бы записал углы.» Iltimos va maslahat nuqta bilan tugaydi.
JasurMa’lumotlar uchun informatikadan: qattiq disk (HDD) asosiy doimiy xotira, SSD esa harakatlanuvchi qismsiz, zarbaga chidamli.
MalikaKo‘rgazmaga olib borishda flesh-xotira qulay, lekin nusxasini ikkinchi joyda ham saqlaymiz.
Jadvalni ikki joyga saqladim: noutbukka va flesh-xotiraga.
Rus tiliInformatika

Qulf 7: Ogohlantirish va xotira

Topshiriq: Qaysi gap ogohlantirish?

JasurSinov: sharchani zaryadlangan taroqdan 6 sm uzoqda tutdim — ip 16° og‘di. 12 sm da — 4°, 18 sm da — 2° atrofida.
Anvar12 sm da burchak 4 marta kam: 16 : 4 = 4. Kulon qonuniga mos!
MalikaQo‘lni barqaror ushlab turishimiz mushak to‘qimasi tufayli. To‘qima — o‘xshash hujayralar to‘plami; to‘rt xil: epiteliy, biriktiruvchi, mushak va nerv.
ZarinaKo‘zdagi retseptorlar burchakni ko‘rib, nerv impulslarini miyaga yuboradi, miyadan esa harakat nervlari qo‘lga buyruq beradi.
Sinf rahbariGumoral boshqarishda esa bezlar ishlab chiqargan gormonlar qon orqali tarqaladi. U nerv yo‘lidan sekinroq, lekin uzoqroq ta’sir qiladi.
Taqdimot oldidan hayajonlansak ham, chuqur nafas olamiz. Hammamiz yaxshi tayyorlandik 🙂
Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Qulf 8: Qo‘l, ko‘z va ip

Topshiriq: Qaysi to‘qima qisqarib, harakat hosil qiladi?

Juma

MalikaJahon tarixidan: 1517-yilda professor Martin Lyuter “95 tezis”ni e’lon qildi. Ular tez orada nemis tiliga tarjima qilindi va butun Germaniyaga tarqaldi.
AnvarDemak, tushunarli tilda yozilgan matn tez tarqaladi. Bizning plakat uch tilda bo‘lishi shundan.
JasurAdabiyotda: doston og‘izdan-og‘izga o‘tgan, shuning uchun “Kuntug‘mish”ning bir necha varianti bor: bir necha baxshidan yozib olingan.
ZarinaHisobotimizga ham bir nechta o‘lchov variantini yozamiz, keyin o‘rtachasini olamiz.
Yaxshi fikr: bitta o‘lchovga ishonmaymiz, takrorlaymiz.
Jahon tarixiAdabiyot

Qulf 9: Fikr qanday tarqaladi?

Topshiriq: Lyuter tezislarining Germaniya bo‘ylab tez tarqalishiga nima yordam berdi?

MalikaKimyo plakati: 1869-yilda Mendeleyev elementlarni atom massasi ortib borish tartibida joylab, xossalar takrorlanishini ko‘rdi — davriy qonun.
AnvarUchinchi davrda Na dan Cl gacha yuqori oksiddagi valentlik I dan VII gacha ortadi. Folgamiz — alyuminiy, shu davrda.
Sinf rahbariIshqoriy metallar juda faol — ularni faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi, biz hech qachon o‘zimiz tajriba qilmaymiz.
ZarinaYonidagi plakat — mahalliy tarix. Bobur Andijonda 1483-yil 14-fevralda tug‘ilgan, 1494-yilda 12 yoshida Farg‘ona taxtiga o‘tirgan.
JasurDastlab ishonchli beklar va onasi yordam bergan. Orzusi Samarqandni olish edi.
Biz 13–14 yoshdamiz, lekin bizning orzu kichikroq: eng yaxshi tayanchni tanlash 😄
KimyoO‘zbekiston tarixi

Qulf 10: Laboratoriya devoridagi plakatlar

Topshiriq: Uchinchi davrda Na dan Cl gacha yuqori oksiddagi valentlik qanday o‘zgaradi?

AnvarNarx: T — 5 600, Q — 8 800, S — 22 000. 12 000 so‘mga faqat T va Q sig‘adi.
ZarinaKartondagi model ko‘rsatdi: to‘rt oyoqli ramka egiladi, sharcha esa ip qimirlamasa o‘lchash aniq bo‘ladi. Uch oyoq barqaror.
MalikaT ni tanlasak, 12 000 − 5 600 = 6 400 so‘m qoladi: transportir va ip to‘plami uchun 3 000, qolgani zaxira.
JasurQ ni olsak, voz kechilgan eng yaxshi imkoniyat shu to‘plam va zaxira bo‘lardi. T yig‘iladi, tashish ham oson.
Xavfsizlik: parmani usta ishlatadi, yog‘och qisqichda turadi. Demak, T.
Iqtisodiy bilim asoslariTexnologiya

Qulf 11: Qaror: qaysi tayanch?

Topshiriq: Qaysi kalit Q (to‘rt oyoqli ramka)ni chetga surdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Hisobot: uch oyoqli tayanch T

Savol: sinov sharchasi uchun qaysi tayanch eng yaxshi? Sharcha zaryadlangan taroqdan 6 sm da 16°, 12 sm da 4°, 18 sm da taxminan 2° og‘di: masofa 2 marta oshganda burchak 4 marta kamaydi. Tayanch: T (5 600 so‘m, uchburchak qotadi, yig‘iladi), Q (8 800, egiladi), S (22 000, byudjetdan qimmat). Qaror: T; 6 400 so‘m qoladi. Keyingi qadam: har masofada o‘lchovni uch marta takrorlash. Raqamlar — misol.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Muqobil qiymat — voz kechilgan eng yaxshi imkoniyat. S (22 000) 12 000 so‘mga sig‘maydi.
  2. Uch oyoq bitta murvatda; yog‘och qisqichda, parmani faqat kattalar ishlatadi.
  3. Uchburchak uch tomoni bilan “qotadi”; to‘rtburchak ramka esa egilib, parallelogrammga aylanadi.
  4. Maydon masofa bilan susayadi: masofa 2 marta oshsa, kuch 4 marta kamayadi.

Yulduzli savollar

  1. Maydon kuchlanganligi formulasi qaysi?

  2. Parallelogrammda qo‘shni burchaklar yig‘indisi qancha?

  3. O‘ylab ko‘r: nega bitta o‘lchovga emas, uch marta takrorlangan o‘rtachaga ishonamiz?

Hikoyadagi darslar