Amaliy mashg‘ulot
Amaliy mashg‘ulotda o‘rganganlarimiz bilan ishlaymiz. Birinchi topshiriq — aholi sonining o‘zgarishini hisoblash: tabiiy ko‘payish tug‘ilganlar sonidan o‘lganlar sonini ayirib topiladi, mexanik o‘sish esa kelganlar sonidan ketganlar sonini ayirib; umumiy o‘zgarish ularning yig‘indisi. Ikkinchi topshiriq — og‘ir sanoat tarkibini chizmada ko‘rsatish: yoqilg‘i-energetika, qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik, kimyo va qurilish materiallari sanoati. Uchinchi topshiriq — ixtisoslashuv, kooperativlashuv va kombinatlashtirishning farqini aniq misollar bilan tushuntirish. To‘rtinchi topshiriq — korxonani joylashtirish omillarini (xomashyo, yoqilg‘i, energiya, suv, ishchi kuchi, transport, iste’molchi, ekologiya) tahlil qilish: har bir korxona uchun eng muhim ikki omilni tanlang va sababini yozing. Beshinchi topshiriq — jadvaldagi sonlarni foizga aylantirib, doiraviy diagramma chizish: qism / jami x 100 foiz formulasidan foydalaniladi, doira esa 360 gradusga teng. Oltinchi topshiriq — yozuvsiz xaritada temiryo‘l, issiqlik elektrostansiyasi, elektr uzatish liniyasi va gaz quvuri shartli belgilarini tushirish. Natijani daftarga toza, izohlar bilan yozing va o‘zingizni tekshiring.
Maktab direktori yil davomida o‘quvchilar sonini kuzatadi: yil boshida 600 nafar edi, yil davomida 40 nafar yangi o‘quvchi qo‘shildi va 25 nafari ketdi. Sof o‘zgarish 40 − 25 = +15, demak 615 nafar. Aholi o‘zgarishi ham shu usulda hisoblanadi.
Statistik aholi harakatini hisoblaydi, maktab direktori o‘rinlar sonini rejalashtiradi, shahar rejalashtiruvchisi yangi uylar sonini belgilaydi.
Sinfingizda yil boshidan beri nechta o‘quvchi qo‘shilgani va nechtasi ketganini (faqat sonlar) so‘rab, sof o‘zgarishni hisoblang.
| Ko‘rsatkich | Ming kishi |
|---|---|
| Tug‘ilgan | 30 |
| Vafot etgan | 6 |
| Kelgan | 4 |
| Ketgan | 7 |
| Tabiiy ko‘payish | 24 |
| Mexanik o‘sish | −3 |
| Jami o‘zgarish | 21 |
«Amaliy markaz»: sinf 6 ta stansiyaga bo‘linadi, har bir guruh bir topshiriqni bajaradi va keyin stansiyalar almashadi.