☰ Mundarija · Geografiya

Tashqi iqtisodiy aloqalar va amaliy mashg‘ulot

Darslar 36–37 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
37

Amaliy mashg‘ulot

Darslik: 105-bet
MaqsadAholi, sanoat va qishloq xo‘jaligi bo‘yicha hisoblash va xaritada ishlash ko‘nikmalarini mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
tabiiy ko‘payish · natural increasemexanik o‘sish · mechanical change (migration balance)doiraviy diagramma · pie chartjoylashtirish omili · siting factor
Tushuntirish

Amaliy mashg‘ulotda o‘rganganlarimiz bilan ishlaymiz. Birinchi topshiriq — aholi sonining o‘zgarishini hisoblash: tabiiy ko‘payish tug‘ilganlar sonidan o‘lganlar sonini ayirib topiladi, mexanik o‘sish esa kelganlar sonidan ketganlar sonini ayirib; umumiy o‘zgarish ularning yig‘indisi. Ikkinchi topshiriq — og‘ir sanoat tarkibini chizmada ko‘rsatish: yoqilg‘i-energetika, qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik, kimyo va qurilish materiallari sanoati. Uchinchi topshiriq — ixtisoslashuv, kooperativlashuv va kombinatlashtirishning farqini aniq misollar bilan tushuntirish. To‘rtinchi topshiriq — korxonani joylashtirish omillarini (xomashyo, yoqilg‘i, energiya, suv, ishchi kuchi, transport, iste’molchi, ekologiya) tahlil qilish: har bir korxona uchun eng muhim ikki omilni tanlang va sababini yozing. Beshinchi topshiriq — jadvaldagi sonlarni foizga aylantirib, doiraviy diagramma chizish: qism / jami x 100 foiz formulasidan foydalaniladi, doira esa 360 gradusga teng. Oltinchi topshiriq — yozuvsiz xaritada temiryo‘l, issiqlik elektrostansiyasi, elektr uzatish liniyasi va gaz quvuri shartli belgilarini tushirish. Natijani daftarga toza, izohlar bilan yozing va o‘zingizni tekshiring.

Namunalar
Tug‘ilgan 30 ming, vafot etgan 6 ming; kelgan 4 ming, ketgan 7 ming bo‘lsa: tabiiy ko‘payish 24 ming, mexanik o‘sish minus 3 ming, umumiy o‘zgarish 21 ming.
Ekin maydonining 40 gektaridan 10 gektari sabzavot: 10 / 40 x 100 = 25 foiz, doiraviy diagrammada bu 90 gradusli sektor.
Sinfda faoliyat

«Amaliy markaz»: sinf 6 ta stansiyaga bo‘linadi, har bir guruh bir topshiriqni bajaradi va keyin stansiyalar almashadi.

Mashq
1
Viloyatda bir yilda 18 ming bola tug‘ilib, 5 ming kishi vafot etdi. Tabiiy ko‘payish qancha (ming)?
2
Viloyatga 9 ming kishi ko‘chib keldi va 6 ming kishi ketdi. Tabiiy ko‘payish 13 ming bo‘lsa, aholi umumiy necha ming kishiga ko‘paydi?
3
200 gektarning 50 gektarida g‘alla ekilgan. G‘alla necha foiz?
4
Nima uchun paxta tozalash zavodi uchun eng muhim omil xomashyoga yaqinlik?