ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Tashqi iqtisodiy aloqalar va amaliy mashg‘ulot

Darslar 36–37 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
37

Amaliy mashg‘ulot

Darslik: 105-bet
MaqsadAholi, sanoat va qishloq xo‘jaligi bo‘yicha hisoblash va xaritada ishlash ko‘nikmalarini mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
tabiiy ko‘payish · natural increasemexanik o‘sish · mechanical change (migration balance)doiraviy diagramma · pie chartjoylashtirish omili · siting factor
Tushuntirish

Amaliy mashg‘ulotda o‘rganganlarimiz bilan ishlaymiz. Birinchi topshiriq — aholi sonining o‘zgarishini hisoblash: tabiiy ko‘payish tug‘ilganlar sonidan o‘lganlar sonini ayirib topiladi, mexanik o‘sish esa kelganlar sonidan ketganlar sonini ayirib; umumiy o‘zgarish ularning yig‘indisi. Ikkinchi topshiriq — og‘ir sanoat tarkibini chizmada ko‘rsatish: yoqilg‘i-energetika, qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik, kimyo va qurilish materiallari sanoati. Uchinchi topshiriq — ixtisoslashuv, kooperativlashuv va kombinatlashtirishning farqini aniq misollar bilan tushuntirish. To‘rtinchi topshiriq — korxonani joylashtirish omillarini (xomashyo, yoqilg‘i, energiya, suv, ishchi kuchi, transport, iste’molchi, ekologiya) tahlil qilish: har bir korxona uchun eng muhim ikki omilni tanlang va sababini yozing. Beshinchi topshiriq — jadvaldagi sonlarni foizga aylantirib, doiraviy diagramma chizish: qism / jami x 100 foiz formulasidan foydalaniladi, doira esa 360 gradusga teng. Oltinchi topshiriq — yozuvsiz xaritada temiryo‘l, issiqlik elektrostansiyasi, elektr uzatish liniyasi va gaz quvuri shartli belgilarini tushirish. Natijani daftarga toza, izohlar bilan yozing va o‘zingizni tekshiring.

ƒFormula
ulush : butun × 100 %
aylana = 360° = 100 %
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab direktori yil davomida o‘quvchilar sonini kuzatadi: yil boshida 600 nafar edi, yil davomida 40 nafar yangi o‘quvchi qo‘shildi va 25 nafari ketdi. Sof o‘zgarish 40 − 25 = +15, demak 615 nafar. Aholi o‘zgarishi ham shu usulda hisoblanadi.

Kim ishlatadi

Statistik aholi harakatini hisoblaydi, maktab direktori o‘rinlar sonini rejalashtiradi, shahar rejalashtiruvchisi yangi uylar sonini belgilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfingizda yil boshidan beri nechta o‘quvchi qo‘shilgani va nechtasi ketganini (faqat sonlar) so‘rab, sof o‘zgarishni hisoblang.

Namunalar
Ko‘rsatkichMing kishi
Tug‘ilgan30
Vafot etgan6
Kelgan4
Ketgan7
Tabiiy ko‘payish24
Mexanik o‘sish−3
Jami o‘zgarish21
Tug‘ilgan 30 ming, vafot etgan 6 ming; kelgan 4 ming, ketgan 7 ming bo‘lsa: tabiiy ko‘payish 24 ming, mexanik o‘sish minus 3 ming, umumiy o‘zgarish 21 ming.
25%75%Sabzavot: 10 gaBoshqa: 30 ga
Ekin maydonining 40 gektaridan 10 gektari sabzavot: 10 / 40 x 100 = 25 foiz, doiraviy diagrammada bu 90 gradusli sektor.
Sinfda faoliyat

«Amaliy markaz»: sinf 6 ta stansiyaga bo‘linadi, har bir guruh bir topshiriqni bajaradi va keyin stansiyalar almashadi.

Mashq
1
Viloyatda bir yilda 18 ming bola tug‘ilib, 5 ming kishi vafot etdi. Tabiiy ko‘payish qancha (ming)?
2
Viloyatga 9 ming kishi ko‘chib keldi va 6 ming kishi ketdi. Tabiiy ko‘payish 13 ming bo‘lsa, aholi umumiy necha ming kishiga ko‘paydi?
3
200 gektarning 50 gektarida g‘alla ekilgan. G‘alla necha foiz?
4
Nima uchun paxta tozalash zavodi uchun eng muhim omil xomashyoga yaqinlik?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliPeshtaxta uchun saqlagichli panelHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →