☰ Mundarija · Geografiya

Buxoro viloyati

Darslar 52 · 1 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
52

Buxoro viloyati

Darslik: 148–150-betlar
MaqsadBuxoro viloyatining tabiiy boyliklari, xo‘jaligi, tarixiy-madaniy ahamiyati va shaharlarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
sizot suvlari · shallow groundwaterhunarmandchilik · handicraftsYuNESKO · UNESCOtezyurar poyezd · high-speed train
Tushuntirish

Buxoro viloyati mamlakat maydonining qariyb to‘qqiz foizini egallaydi, aholisi esa umumiy sonning taxminan 5—6 foizi. Ba’zi joylarda sizot suvlarining yer yuziga yaqinligi, yog‘inning kamligi va cho‘lda qum ko‘chishi yerdan foydalanishda qo‘shimcha mehnat va mablag‘ talab qiladi. Viloyatda tabiiy gaz zaxiralari juda katta, neft, qurilish materiallari, tuz va boshqa qazilmalar ham topilgan; Qandim, Oqqum va Parsonko‘l kabi hududlarda yirik neft-gaz konlari ochilgan. Ularning xomashyosini qayta ishlash uchun Qorovulbozorda neftni qayta ishlash zavodi 1997-yilda ishga tushirilgan va u ish o‘rinlari ham beradi. Ekin maydonlarining asosini paxta va g‘alla tashkil qiladi, ozuqa ekinlari, erta pishadigan o‘rik, shaftoli va gilos ham ko‘p; qo‘ychilik ham rivojlangan. Sanoatning asosiy tarmoqlari: yoqilg‘i (neft va gaz), kimyo va neft-kimyo, qurilish materiallari, yengil va oziq-ovqat. Buxoro shahri Samarqand kabi qadimiy shahar va o‘tmishda poytaxt bo‘lgan; uning tarixiy markazi YuNESKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan, viloyatda ko‘plab me’moriy yodgorliklar saqlangan. Shahar zardo‘zlik, shoyi to‘qish, zargarlik, misgarlik, ganchkorlik va yog‘och o‘ymakorligi hunarlari bilan mashhur. «Afrosiyob» tezyurar poyezdi poytaxtdan Buxorogacha yo‘lni taxminan to‘rt soatga qisqartirgan. Turizm va xizmat ko‘rsatish tarmoqlari aholini ish bilan ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Kogon temiryo‘l stansiyasi o‘rnida paydo bo‘lgan transport tuguni, Gazli esa gaz koni negizida barpo etilgan shahar; Gazli hududida iqlim keskin kontinental, kuchli shamol va qum ko‘chishi kuzatiladi.

Namunalar
Qorovulbozor zavodi gaz va neftni qayta ishlab, mahalliy xomashyoni mahsulotga aylantiradi: xomashyo yaqin bo‘lgani uchun tashish arzon.
Buxorodagi hunarmandchilik sayyohlar uchun mahsulot yaratadi va turizm bilan birga ish o‘rinlarini ko‘paytiradi.
Sinfda faoliyat

Buxoroning bitta hunarmandchilik turini tanlab, uning xomashyosi va mahsulotini yozing. Ustaxonada o‘tkir asboblarga o‘zingiz tegmang, ustozdan so‘rang.

Mashq
1
Buxoro viloyati hududining mamlakat maydonidagi ulushi necha foiz (taxminan)?
2
Qorovulbozordagi zavod qanday mahsulotni qayta ishlaydi?
3
Nima uchun Buxoroda turizm va hunarmandchilik rivojlangan?
4
Poyezd Buxorogacha 600 km yo‘lni 4 soatda bosib o‘tsa (faraz), o‘rtacha tezlik qancha (km/soat)?