ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Quyi Amudaryo iqtisodiy rayoni va Xorazm viloyati

Darslar 56–57 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
56

Quyi Amudaryo iqtisodiy rayoni

Darslik: 161–162-betlar
MaqsadQuyi Amudaryo iqtisodiy rayonining o‘rni, aholisi, xo‘jaligi, sanoati va transportini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
Quyi Amudaryo · Lower AmudaryaAmudaryo mansabi (deltasi) · Amu Darya deltasholichilik · rice growingOrol dengizi inqirozi · Aral Sea crisis
Tushuntirish

Quyi Amudaryo iqtisodiy rayoni mamlakatning shimoli-g‘arbida joylashgan va Qoraqalpog‘iston Respublikasi hamda Xorazm viloyatidan iborat; maydoni jihatidan O‘zbekistondagi iqtisodiy rayonlarning eng kattasi. Amudaryo vohalarida odamlar qadimdan zich yashagan va dehqonchilik qilgan, Xorazm vohasi ayniqsa mashhur. Aholi notekis joylashgan: Orolga yaqinlashgan sari u siyraklashadi. Xo‘jalikning asosini qishloq xo‘jaligi tashkil etadi, ammo foydalaniladigan yerning deyarli to‘qson foizi yaylov; sho‘rxok yerlar, qumlar, ko‘llar va botqoqliklar ham katta maydonni egallaydi. Paxtadan tashqari pillachilik, qorako‘lchilik, mevachilik, uzumchilik, polizchilik va sholichilik rivojlangan; rayon sholining katta qismini yetishtiradi. Cho‘l yaylovlarida yil bo‘yi qorako‘l qo‘ylari boqiladi, to‘qaylarda yilqi boqiladi. Suv resurslari Amudaryoga bog‘liq; Orol dengizi suvi keskin kamaygani sababli hudud ekologik va ijtimoiy muammolarga duch kelgan. Sanoatda oziq-ovqat va yengil tarmoqlar (ayniqsa paxta tozalash) katta o‘rin tutadi. Energiyani Taxiatosh issiqlik elektr stansiyasi va Tuyamo‘yin gidrouzeli beradi, rayon mamlakat energetika tizimiga ulangan. Yangi korxonalar orasida Qo‘ng‘irotdagi soda zavodi, Xo‘jayli shisha zavodi, Ustyurt gaz-kimyo majmuasi, Navoiy—Uchquduq—Nukus temiryo‘li (uning yangi Uchquduq—Nukus qismi taxminan 340 km) va Nukus—Xo‘jayli ko‘prigi bor. Transportda temiryo‘l va avtomobil yo‘llarining ahamiyati o‘sib, daryo transporti ahamiyatini yo‘qotib bormoqda.

AmudaryoNukusUrganchXivaQo‘ng‘irotMo‘ynoqTaxiatosh
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Eski va yangi atlasdagi bir joyni solishtirgan o‘quvchi qirg‘oq chiziqlari, shaharlar va kanallar o‘zgarganini ko‘radi. Xaritalar vaqt bilan yangilanishi kerak, chunki geografik manzara o‘zgarib turadi.

Kim ishlatadi

Kartograf xaritani yangilaydi, ekolog muhitdagi o‘zgarishlarni kuzatadi, suv xo‘jaligi muhandisi suv tizimlarini rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Shahringiz yoki qishlog‘ingizning eski va yangi suratini yoki xaritasini solishtirib, uchta o‘zgarishni yozing yoki chizing.

Namunalar
Orol dengizi qurishi bilan sohildagi iqlim quruqlashgan, tuzli chang ko‘tarilgan va baliqchilik yo‘qolgan; bu aholi hayotiga ta’sir qilgan.
Ustyurt gaz-kimyo majmuasi gazdan polietilen kabi mahsulot olib, xomashyo o‘rniga qiymati yuqori mahsulot chiqarishga misol.
Sinfda faoliyat

Atlasda Orol dengizining dastlabki va hozirgi sohilini taqqoslang (agar xaritada ikkalasi berilgan bo‘lsa) va Amudaryo deltasini toping.

Mashq
1
Quyi Amudaryo iqtisodiy rayoni qaysi birliklardan iborat?
2
Rayonda qishloq xo‘jaligiga yaroqli yerning katta qismi nima?
3
Nima uchun daryo transporti ahamiyatini yo‘qotib bormoqda?
4
Aytaylik, rayon 600 ming tonna sholining yarmini beradi. Rayon necha ming tonna beradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘chat uchun o‘g‘it sinoviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →