Aholi punktlari
Aholi punktlari shahar, shaharcha, qishloq va ovul ko‘rinishida bo‘ladi. Mamlakatda taxminan 120 shahar, 1000 dan ortiq shaharcha va ming-minglab qishloq bor. Shaharlar aholi soniga ko‘ra katta (100 mingdan ortiq), yirik (250 mingdan ortiq), juda yirik (500 mingdan ortiq) va millioner shaharlarga bo‘linadi; hozirda millionerlar orasida faqat Toshkent bor va u aholisi taxminan 3 million bo‘lgan eng katta shahar aglomeratsiyasi markazi. Samarqand, Buxoro, Xiva, Qo‘qon kabi qadimiy shaharlar hunarmandchilik va savdo asosida paydo bo‘lgan. Bir necha vazifa (poytaxt, sanoat markazi, transport tuguni, madaniy markaz) bajaradigan shaharlar ko‘p funksiyali deyiladi; ular yonida yo‘ldosh shaharlar paydo bo‘lib, aglomeratsiya hosil qiladi. Angren, Olmaliq, Navoiy, Chirchiq kabi yangi shaharlar foydali qazilma va suv boyliklari yonida, Yangiyo‘l, Guliston kabi shaharlar qishloq xo‘jaligi xomashyosini qayta ishlash asosida vujudga kelgan. Shaharcha odatda sanoat korxonasi, kon yoki temiryo‘l bekati yonida paydo bo‘ladi. Qishloq aholi punktlari aholisi soniga ko‘ra yirik (5 ming kishidan ko‘p), katta (3–5 ming), o‘rta (1–3 ming) va kichik (1 mingdan kam) turlarga bo‘linadi. Hozir shahar va qishloq aholisi taxminan teng, qishloqlarga esa gaz, suv, elektr va maktab, shifoxonalar yetkazilmoqda.
| Shahar turi | Aholi |
|---|---|
| Yirik | 100 ming dan ko‘p |
| Katta | 250 ming dan ko‘p |
| Juda katta | 500 ming dan ko‘p |
| Million shahar | Toshkent (≈ 3 mln) |
Avtobekatdagi jadvalda kichik qishloqqa kuniga ikki-uch marta, tumanga ko‘proq, katta shaharga har necha daqiqada reys borligi ko‘rinadi. Aholi punkti qancha katta bo‘lsa, shuncha ko‘p aloqa va xizmat bo‘ladi.
Transport rejalashtiruvchisi reyslarni aholi soniga moslaydi, pochta xodimi qishloq va shahar manzillariga xizmat qiladi, hokimiyat xodimi yangi xizmat markazlarini rejalashtiradi.
Bilgan bitta qishloq, bitta shahar va bitta katta shaharingizni yozing va har birida bor, kichigida yo‘q bitta xizmatni ko‘rsating.
«Shahar vazifalari»: har bir guruh tanlagan shahar (Samarqand, Navoiy, Termiz, Nukus)ning vazifalarini jadvalga yozadi va sinfga taqdim qiladi.