ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Aholi punktlari

Darslar 9 · 1 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
9

Aholi punktlari

Darslik: 22–26-betlar
MaqsadAholi punktlari turlarini, shaharlar tasnifi va vazifalarini, qishloq punktlari turlarini bilish.
Yangi so‘zlar
aholi punkti · settlementaglomeratsiya · agglomerationko‘p funksiyali shahar · multifunctional cityyo‘ldosh shahar · satellite city
Tushuntirish

Aholi punktlari shahar, shaharcha, qishloq va ovul ko‘rinishida bo‘ladi. Mamlakatda taxminan 120 shahar, 1000 dan ortiq shaharcha va ming-minglab qishloq bor. Shaharlar aholi soniga ko‘ra katta (100 mingdan ortiq), yirik (250 mingdan ortiq), juda yirik (500 mingdan ortiq) va millioner shaharlarga bo‘linadi; hozirda millionerlar orasida faqat Toshkent bor va u aholisi taxminan 3 million bo‘lgan eng katta shahar aglomeratsiyasi markazi. Samarqand, Buxoro, Xiva, Qo‘qon kabi qadimiy shaharlar hunarmandchilik va savdo asosida paydo bo‘lgan. Bir necha vazifa (poytaxt, sanoat markazi, transport tuguni, madaniy markaz) bajaradigan shaharlar ko‘p funksiyali deyiladi; ular yonida yo‘ldosh shaharlar paydo bo‘lib, aglomeratsiya hosil qiladi. Angren, Olmaliq, Navoiy, Chirchiq kabi yangi shaharlar foydali qazilma va suv boyliklari yonida, Yangiyo‘l, Guliston kabi shaharlar qishloq xo‘jaligi xomashyosini qayta ishlash asosida vujudga kelgan. Shaharcha odatda sanoat korxonasi, kon yoki temiryo‘l bekati yonida paydo bo‘ladi. Qishloq aholi punktlari aholisi soniga ko‘ra yirik (5 ming kishidan ko‘p), katta (3–5 ming), o‘rta (1–3 ming) va kichik (1 mingdan kam) turlarga bo‘linadi. Hozir shahar va qishloq aholisi taxminan teng, qishloqlarga esa gaz, suv, elektr va maktab, shifoxonalar yetkazilmoqda.

Shahar turiAholi
Yirik100 ming dan ko‘p
Katta250 ming dan ko‘p
Juda katta500 ming dan ko‘p
Million shaharToshkent (≈ 3 mln)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Avtobekatdagi jadvalda kichik qishloqqa kuniga ikki-uch marta, tumanga ko‘proq, katta shaharga har necha daqiqada reys borligi ko‘rinadi. Aholi punkti qancha katta bo‘lsa, shuncha ko‘p aloqa va xizmat bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Transport rejalashtiruvchisi reyslarni aholi soniga moslaydi, pochta xodimi qishloq va shahar manzillariga xizmat qiladi, hokimiyat xodimi yangi xizmat markazlarini rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bilgan bitta qishloq, bitta shahar va bitta katta shaharingizni yozing va har birida bor, kichigida yo‘q bitta xizmatni ko‘rsating.

Namunalar
poytaxtsanoat markazitransport tugunimadaniy markazToshkent
Toshkent — poytaxt, sanoat shahri, transport tuguni va madaniy markaz bo‘lgani uchun ko‘p funksiyali shahar.
ToshkentChirchiqAngrenOlmaliqYangiyo‘lGuliston
Olmaliq mis va rangli metall konlari yonida vujudga kelgan, ya’ni foydali qazilma negizidagi shahar.
Sinfda faoliyat

«Shahar vazifalari»: har bir guruh tanlagan shahar (Samarqand, Navoiy, Termiz, Nukus)ning vazifalarini jadvalga yozadi va sinfga taqdim qiladi.

Mashq
1
Shahar, shaharcha va qishloq aholi punktlarini farqlang.
2
Aglomeratsiya nima?
3
Ikki qishloqda 1200 va 800 kishi yashaydi. Ular birgalikda necha kishi?
4
Nima uchun yangi shaharlar ko‘pincha konlar yonida quriladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun chaqmoq o‘lchagichiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →