ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Oziq-ovqat sanoati va sanoatni joylashtirish

Darslar 30–31 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
30

Oziq-ovqat sanoati

Darslik: 83–85-betlar
MaqsadOziq-ovqat sanoatining tarmoqlarini va korxonalarni joylashtirish tamoyillarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
oziq-ovqat sanoati · food industrytez buziluvchan xomashyo · perishable raw materialun-yorma sanoati · flour and cereals industryo‘simlik moyi · vegetable oil
Tushuntirish

Oziq-ovqat sanoati dehqonchilik va chorvachilik mahsulotlarini qayta ishlash asosida shakllangan, uning korxonalari joylashuvini xomashyoning xususiyati belgilaydi. Xomashyo tez buziladigan, chiqindisi ko‘p yoki uzoqqa tashishga chidamsiz bo‘lsa (sabzavot, meva, go‘sht, sharbat, konserva, qand), korxona xomashyo yetishtiriladigan joyda quriladi. Un-yorma korxonalarida bug‘doy qayta ishlanadi; ular g‘alla yetishtiriladigan joyda ham, yirik shaharlarda ham uchraydi. O‘simlik moyi asosan paxta tozalash zavodlarida ajratilgan chigitdan olinadi, shu sababli yog‘-moy korxonalari xomashyo yaqinida va aholi zich joylarda joylashgan. Zamonaviy muzlatkichli transport go‘shtni uzoqqa tashish imkonini beradi, shuning uchun go‘sht kombinatlari ko‘p iste’mol qilinadigan yirik shaharlarda (Toshkent, Andijon, Namangan, Farg‘ona kabi) ishlaydi. Non, makaron, qandolat korxonalari yirik aholi punktlarida quriladi. Choy qadoqlash fabrikalari Samarqand va Toshkentda, mineral suv zavodlari yirik shaharlarda bor. Hozir oziq-ovqat sanoati mashinasozlik, energetika va kimyo bilan chambarchas bog‘liq: mahsulot tannarxida mashina va yoqilg‘i xarajati ulushi oshmoqda. Joylashuvni uch narsa belgilaydi: iste’molchi (aholi soni va joylashuvi), xomashyo manbayi va tayyor mahsulotni tashish sharoiti. Xomashyo va iste’mol hamma joyda bo‘lgani uchun tarmoq hamma joyda tarqalgan.

non, makaron,qandolatIste’molchikonserva,sharbat, shakarXomashyo manbaisovutgichlitransport:go‘shtTashish sharoitiOziq-ovqatsanoati joyi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qishloqda sut yig‘ish punktiga fermerlar ertalab sutni olib keladi, keyin maxsus mashina uni yaqin sut zavodiga olib ketadi. Sut tez buzilgani uchun uzoqqa tashilmaydi. Oziq-ovqat korxonalari shu tarzda xomashyoga yaqin joylashadi.

Kim ishlatadi

Sut zavodi texnologi mahsulotni qayta ishlaydi, haydovchi sutni sovutgichli mashinada tashiydi, sanitariya nazoratchisi sifatni tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyingizdagi yoki do‘kondagi tez buziladigan bitta mahsulotni tanlab, uni yaqin joyda tayyorlash nega afzal bo‘lishini ikki jumlada yozing.

Namunalar
Konserva zavodi bog‘dorchilik tumanida, chunki pomidor va o‘rik tez buziladi va uzoqqa tashish noqulay.
Non zavodi katta mahallada joylashadi, chunki non tez eskiradi va har kuni yangi kerak.
Sinfda faoliyat

«Xomashyo yoki iste’molchi?»: kartochkalardagi korxonalar (konserva, un, non, go‘sht kombinati) xomashyo yoki iste’molchi yaqiniga joylashtiriladi va asoslanadi.

Mashq
1
Oziq-ovqat sanoati korxonasi joylashuvini nima belgilaydi?
2
Qaysi korxonalar xomashyo yetishtiriladigan joyda quriladi? Ikkita misol keltiring.
3
Zavod bir smenada 3200 ta non, ikki smenada necha ta non yopadi?
4
Nima uchun chigitdan yog‘ ajratadigan korxonalar paxta tozalash zavodlari yonida bo‘ladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKoridor energiya tekshiruvi: 6 ta LED lampaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →