☰ Mundarija · Geografiya

Fan va geografik o‘rin

Darslar 1–2 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
1

O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi nimani o‘rganadi?

Darslik: 3–4-betlar
MaqsadIqtisodiy va ijtimoiy geografiya nimani o‘rganishini va korxonalarni joylashtirishga ta’sir qiluvchi omillarni bilish.
Yangi so‘zlar
iqtisodiy va ijtimoiy geografiya · economic and social geographyhududiy tashkil etish · territorial organizationmehnat unumdorligi · labour productivityxomashyo · raw materials
Tushuntirish

Tabiiy geografiya tabiatni o‘rganadi, iqtisodiy va ijtimoiy geografiya esa odamlarning hayoti, xo‘jaligi va ishlab chiqarishning joylar bo‘yicha farqini o‘rganadi. U aholi faoliyati hududda qanday tashkil etilganini ham alohida mamlakat, ham butun dunyo miqyosida ko‘radi. 8-sinfda biz O‘zbekiston xo‘jaligi va aholisini tabiiy sharoit bilan bog‘lab o‘rganamiz. Zavod, shifoxona yoki maktab o‘ylanmay, tasodifiy joyga qurilsa, odamlar uzoq yo‘l yuradi, mablag‘ va vaqt behuda ketadi. Mehnat unumdorligi ishchi bilan mashinalar, energiya, xomashyo qanchalik ta’minlangani va uning yashash hamda dam olish sharoitlariga bog‘liq. Xomashyo, yoqilg‘i va ishchi kuchi bir-biriga yaqin bo‘lsa, ishlab chiqarish samarali bo‘ladi, lekin bunday qulaylik kam uchraydi. Shuning uchun korxonalarni joylashtirishni oldindan rejalashtirish kerak. Raqamlar va hatto joy nomlari ham o‘zgarib turadi, shu sabab yangi ma’lumotlarni kuzatib borish kerak.

Namunalar
Paxta tozalash zavodi paxta dalalari yaqinida qurilsa, xomashyoni uzoqqa tashish kerak bo‘lmaydi va xarajat kamayadi.
Yangi shifoxona aholisi ko‘p, lekin shifokor yetishmaydigan tumanda qurilsa, u ko‘proq odamga xizmat qiladi.
Sinfda faoliyat

«Zavod qayerga?»: sinf kichik guruhlarga bo‘linib, xayoliy un zavodi uchun joy tanlaydi va xomashyo, ishchilar, yo‘l bo‘yicha o‘z tanlovini asoslaydi.

Mashq
1
Iqtisodiy va ijtimoiy geografiya nimani o‘rganadi?
2
Meva konserva zavodi uchun ikki joy taklif qilingan: bog‘lar orasida yoki bog‘lardan 300 km uzoqdagi katta shaharda. Qaysi joy afzal va nima uchun?
3
Zavod xomashyodan 600 km uzoqda, ikkinchi variant esa 150 km. Farq necha km?
4
Nima uchun joylashtirishni oldindan rejalashtirish kerak?