Yoqilg‘i-energetika majmuasi
Yoqilg‘i-energetika majmuasiga yoqilg‘i sanoati (neft, gaz, ko‘mir, torf, slanes qazib olish va ularga ishlov berish) hamda elektroenergetika kiradi. Energetika boyliklari — yoqilg‘i boyliklari va gidroenergiya (yuqoridan tushayotgan daryo suvi energiyasi). Ilm-fan quyosh, shamol va geotermal energiya kabi tugamaydigan manbalardan keng foydalanish yo‘llarini izlaydi. Turli yoqilg‘ilarni solishtirish uchun ular shartli yoqilg‘iga aylantiriladi: shartli yoqilg‘i birligi sifatida yonish issiqligi taxminan 7000 kkal bo‘lgan 1 kg yuqori sifatli toshko‘mir olinadi, boshqa yoqilg‘ining issiqligi shunga nisbatan koeffitsient bilan ifodalanadi. Issiqligi kam yoqilg‘ilar (torf, slanes, qo‘ng‘ir ko‘mir) uzoqqa tashilsa qimmatlashadi, shuning uchun ular mahalliy yoqilg‘i hisoblanadi va qazib olingan joyda ishlatiladi. Eng tejamli yoqilg‘i neft va gaz: ularni qazib olish va quvur orqali yuborish arzon. Qazib olingan va ishlatilgan yoqilg‘i nisbati yoqilg‘i-energetika balansi deyiladi; hozir uning eng katta qismini tabiiy gaz tashkil etadi.
Bozorda olma va o‘rikni kilogrammda tortib solishtirish mumkin. Energetiklar ham ko‘mir, neft va gazni bir xil o‘lchovga keltirib solishtiradi. Umumiy o‘lchov bo‘lmasa, turli yoqilg‘ilar farqini baholab bo‘lmaydi.
Energetik muhandis yoqilg‘i balansini hisoblaydi, statistik turli yoqilg‘ilarni bir o‘lchovda ifodalaydi, elektr stansiyasi rejalashtiruvchisi yoqilg‘i zaxirasini baholaydi.
Atrofingizdagi ikki xil narsani tanlab, ularni solishtirish uchun umumiy o‘lchov (masalan, massa) toping va bu o‘lchov nimani yashirishini yozing.
«Yoqilg‘i xaritasi»: guruhlar atlasdan neft, gaz, ko‘mir konlari va quvurlarni topib, yozuvsiz xaritaga turli rangda tushiradi.