ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Ma’muriy tuzilish va xaritalar

Darslar 3–4 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
3

O‘zbekistonning ma’muriy-hududiy tuzilishi

Darslik: 8–10-betlar
MaqsadO‘zbekistonning ma’muriy-hududiy tuzilishini (uch pog‘ona) va shaharlar toifalarini bilish.
Yangi so‘zlar
ma’muriy-hududiy tuzilish · administrative-territorial structureviloyat · region (oblast)tuman · districtshaharcha · urban-type settlement (town)
Tushuntirish

O‘zbekiston hududi taxminan 448,9 ming kv. km bo‘lib, Yaponiya, Germaniya, Buyuk Britaniya va Italiya kabi davlatlar maydonidan katta. Poytaxti — Toshkent shahri. Ma’muriy-hududiy tuzilish uch pog‘onali: eng yuqori pog‘onani Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Toshkent shahri va 12 viloyat tashkil etadi; ikkinchi pog‘onada tumanlar va viloyatga bo‘ysunuvchi shaharlar; uchinchi pog‘onada shaharchalar, qishloq fuqarolar yig‘inlari va ovullar. Viloyatlar: Andijon, Buxoro, Jizzax, Navoiy, Namangan, Samarqand, Sirdaryo, Surxondaryo, Toshkent, Farg‘ona, Qashqadaryo va Xorazm. Ular maydoni va aholisi jihatidan bir-biridan ancha farq qiladi. Shaharlar bo‘ysunuviga ko‘ra uch toifaga bo‘linadi: respublikaga bo‘ysunuvchi (faqat Toshkent), viloyat yoki Qoraqalpog‘iston Respublikasiga bo‘ysunuvchi va tumanga bo‘ysunuvchi shaharlar. Viloyat va tuman chegaralari, shahar yoki shaharcha maqomi qonun asosida belgilanadi, shuning uchun tumanlar soni va nomlari vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi mumkin.

NukusToshkentNurafshonGulistonJizzaxSamarqandNavoiyBuxoroQarshiTermizNamanganAndijonFarg‘onaUrganchO‘zbekiston
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Pochta xodimi bandderolni avval viloyat, keyin tuman, so‘ng aholi punkti bo‘yicha saralaydi. Manzil katta birlikdan kichigiga qarab torayib boradi va xat to‘g‘ri joyga yetadi. Ma’muriy bo‘linish ham shunday tartib yaratadi.

Kim ishlatadi

Pochta xodimi yuklarni saralaydi, tez yordam dispetcheri chaqiruv joyini aniqlaydi, hokimiyat xodimi xizmatlarni hududlarga taqsimlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Do‘stingiz bilan o‘yin qiling: biri tuman nomini aytadi, ikkinchisi uning viloyati va markazini aytadi.

Namunalar
Qashqadaryo viloyatining markazi Qarshi shahri, Namangan viloyatiniki esa Namangan shahri; Toshkent viloyatining ma’muriy markazi esa Nurafshon shahri.
Qoraqalpog‘iston Respublikasining poytaxti Nukus shahri; uning chegarasi faqat o‘zining roziligi bilan o‘zgartirilishi mumkin.
Sinfda faoliyat

«Xarita yig‘ish»: sinf yozuvsiz xaritaga viloyat chegaralari va markazlarini birgalikda tushiradi; har bir o‘quvchi bittadan viloyatni nomlab, markazini ko‘rsatadi.

Mashq
1
O‘zbekiston ma’muriy-hududiy tuzilishining birinchi pog‘onasiga nimalar kiradi?
2
Qaysi shahar respublikaga bo‘ysunadigan yagona shahar?
3
Birinchi pog‘onada Qoraqalpog‘iston, Toshkent shahri va 12 viloyat bor. Jami nechta birlik?
4
Nima uchun tumanlar soni va nomlari vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQuticha byudjetiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →