☰ Mundarija · Geografiya

Ma’muriy tuzilish va xaritalar

Darslar 3–4 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
3

O‘zbekistonning ma’muriy-hududiy tuzilishi

Darslik: 8–10-betlar
MaqsadO‘zbekistonning ma’muriy-hududiy tuzilishini (uch pog‘ona) va shaharlar toifalarini bilish.
Yangi so‘zlar
ma’muriy-hududiy tuzilish · administrative-territorial structureviloyat · region (oblast)tuman · districtshaharcha · urban-type settlement (town)
Tushuntirish

O‘zbekiston hududi taxminan 448,9 ming kv. km bo‘lib, Yaponiya, Germaniya, Buyuk Britaniya va Italiya kabi davlatlar maydonidan katta. Poytaxti — Toshkent shahri. Ma’muriy-hududiy tuzilish uch pog‘onali: eng yuqori pog‘onani Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Toshkent shahri va 12 viloyat tashkil etadi; ikkinchi pog‘onada tumanlar va viloyatga bo‘ysunuvchi shaharlar; uchinchi pog‘onada shaharchalar, qishloq fuqarolar yig‘inlari va ovullar. Viloyatlar: Andijon, Buxoro, Jizzax, Navoiy, Namangan, Samarqand, Sirdaryo, Surxondaryo, Toshkent, Farg‘ona, Qashqadaryo va Xorazm. Ular maydoni va aholisi jihatidan bir-biridan ancha farq qiladi. Shaharlar bo‘ysunuviga ko‘ra uch toifaga bo‘linadi: respublikaga bo‘ysunuvchi (faqat Toshkent), viloyat yoki Qoraqalpog‘iston Respublikasiga bo‘ysunuvchi va tumanga bo‘ysunuvchi shaharlar. Viloyat va tuman chegaralari, shahar yoki shaharcha maqomi qonun asosida belgilanadi, shuning uchun tumanlar soni va nomlari vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi mumkin.

Namunalar
Qashqadaryo viloyatining markazi Qarshi shahri, Namangan viloyatiniki esa Namangan shahri; Toshkent viloyatining ma’muriy markazi esa Nurafshon shahri.
Qoraqalpog‘iston Respublikasining poytaxti Nukus shahri; uning chegarasi faqat o‘zining roziligi bilan o‘zgartirilishi mumkin.
Sinfda faoliyat

«Xarita yig‘ish»: sinf yozuvsiz xaritaga viloyat chegaralari va markazlarini birgalikda tushiradi; har bir o‘quvchi bittadan viloyatni nomlab, markazini ko‘rsatadi.

Mashq
1
O‘zbekiston ma’muriy-hududiy tuzilishining birinchi pog‘onasiga nimalar kiradi?
2
Qaysi shahar respublikaga bo‘ysunadigan yagona shahar?
3
Birinchi pog‘onada Qoraqalpog‘iston, Toshkent shahri va 12 viloyat bor. Jami nechta birlik?
4
Nima uchun tumanlar soni va nomlari vaqt o‘tishi bilan o‘zgarishi mumkin?