ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Qurilish materiallari va sanoat ekologiyasi

Darslar 22–23 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
22

Qurilish materiallari sanoati

Darslik: 64–66-betlar
MaqsadQurilish materiallari sanoatining tarmoqlarini, joylashuvi va asosiy markazlarini bilish.
Yangi so‘zlar
qurilish materiallari · building materialssement · cementmarmar · marbletemir-beton · reinforced concrete
Tushuntirish

Qurilish materiallari sanoati milliy iqtisodiyotning deyarli barcha tarmoqlari bilan bog‘liq, chunki zavod, uy-joy, yo‘l va sug‘orish inshootlari qurilishi uchun material kerak. Eng muhim material — sement: u Quvasoy, Ohangaron, Angren, Navoiy, Bekobod shaharlarida va Zafarobodda, shuningdek Surxondaryodagi Sherobod tumanida ishlab chiqariladi. Ohangaron va Navoiy kombinatlari eng yirik. Tarkibida ohaktosh va gil bo‘lgan konlar sement uchun asosiy xomashyo. O‘zbekiston marmarga boy: Navoiy viloyatidagi Nurota tog‘larida G‘ozg‘on koni jahonda mashhur, Toshkent viloyatida Orkutsoy koni bor; marmar Toshkent va G‘azalkent zavodlarida pardozlanadi. Oyna zavodlari Chirchiq va Jizzax viloyatida ishlaydi. Temir-beton buyumlar Toshkent, Farg‘ona, Samarqand va Buxoro viloyatlarida, silikat bloklar esa Xorazm, Buxoro, Farg‘ona va Jizzaxda ishlab chiqariladi. Tayyor qismlar og‘ir va tashishga noqulay bo‘lgani uchun katta qismlar tayyorlaydigan zavodlar yirik qurilishlar yaqinida quriladi; ba’zan xomashyo qurilish joyiga keltirilib, quyma usulda inshoot quriladi. Qishloqlarda namunaviy loyihalar asosida uy-joylar qurilishi ham qurilish materiallariga talabni oshiradi.

MaterialQayerda
SementQuvasoy, Ohangaron, Angren, Navoiy, Bekobod, Zafarobod, Sherobod
MarmarG‘azgan (Nurota tog‘lari), Orqutsoy
OynaChirchiq, Jizzax viloyati
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahallada yangi uy qurilayotganda g‘isht yaqin g‘ishtxonadan keltiriladi, qum va shag‘al ham yaqindan. Deraza oynasi esa uzoqroqdan keltirilishi mumkin. Og‘ir va arzon material imkon qadar yaqindan olinadi.

Kim ishlatadi

Quruvchi material zaxirasini hisoblaydi, me’mor loyihaga mos materialni tanlaydi, karer boshqaruvchisi qum va shag‘al yetkazishni tashkil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab yoki uy binosiga tashqaridan qarang, devori, tomi va oynalarida qanday materiallar ishlatilganini yozing va qaysilari yaqindan, qaysilari uzoqdan keltirilgan bo‘lishi mumkinligini taxmin qiling.

Namunalar
Ohaktosh va gil konlari bor joyda sement zavodi qurilsa, og‘ir xomashyoni uzoqqa tashish kerak bo‘lmaydi.
Toshkent metrosi bekatlari va ko‘plab madaniy binolar G‘ozg‘on marmari bilan bezatilgan, chunki bu marmar sifatli va chiroyli.
Sinfda faoliyat

«Material tanlash»: guruhlarga uy, ko‘prik va bog‘ devori topshirig‘i beriladi; ular qaysi materiallar (sement, g‘isht, oyna, marmar) kerakligini asoslaydi.

Mashq
1
Sementning asosiy xomashyosi nima?
2
G‘ozg‘on koni nima bilan mashhur?
3
Zavod soatiga 60 t sement chiqaradi. 8 soatlik smenada necha tonna?
4
Nima uchun katta temir-beton qismlari zavodi katta qurilish yaqinida quriladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzlash signalizatsiyasi: 3 volt, to‘rt elementHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →