Qurilish materiallari sanoati
Qurilish materiallari sanoati milliy iqtisodiyotning deyarli barcha tarmoqlari bilan bog‘liq, chunki zavod, uy-joy, yo‘l va sug‘orish inshootlari qurilishi uchun material kerak. Eng muhim material — sement: u Quvasoy, Ohangaron, Angren, Navoiy, Bekobod shaharlarida va Zafarobodda, shuningdek Surxondaryodagi Sherobod tumanida ishlab chiqariladi. Ohangaron va Navoiy kombinatlari eng yirik. Tarkibida ohaktosh va gil bo‘lgan konlar sement uchun asosiy xomashyo. O‘zbekiston marmarga boy: Navoiy viloyatidagi Nurota tog‘larida G‘ozg‘on koni jahonda mashhur, Toshkent viloyatida Orkutsoy koni bor; marmar Toshkent va G‘azalkent zavodlarida pardozlanadi. Oyna zavodlari Chirchiq va Jizzax viloyatida ishlaydi. Temir-beton buyumlar Toshkent, Farg‘ona, Samarqand va Buxoro viloyatlarida, silikat bloklar esa Xorazm, Buxoro, Farg‘ona va Jizzaxda ishlab chiqariladi. Tayyor qismlar og‘ir va tashishga noqulay bo‘lgani uchun katta qismlar tayyorlaydigan zavodlar yirik qurilishlar yaqinida quriladi; ba’zan xomashyo qurilish joyiga keltirilib, quyma usulda inshoot quriladi. Qishloqlarda namunaviy loyihalar asosida uy-joylar qurilishi ham qurilish materiallariga talabni oshiradi.
| Material | Qayerda |
|---|---|
| Sement | Quvasoy, Ohangaron, Angren, Navoiy, Bekobod, Zafarobod, Sherobod |
| Marmar | G‘azgan (Nurota tog‘lari), Orqutsoy |
| Oyna | Chirchiq, Jizzax viloyati |
Mahallada yangi uy qurilayotganda g‘isht yaqin g‘ishtxonadan keltiriladi, qum va shag‘al ham yaqindan. Deraza oynasi esa uzoqroqdan keltirilishi mumkin. Og‘ir va arzon material imkon qadar yaqindan olinadi.
Quruvchi material zaxirasini hisoblaydi, me’mor loyihaga mos materialni tanlaydi, karer boshqaruvchisi qum va shag‘al yetkazishni tashkil qiladi.
Maktab yoki uy binosiga tashqaridan qarang, devori, tomi va oynalarida qanday materiallar ishlatilganini yozing va qaysilari yaqindan, qaysilari uzoqdan keltirilgan bo‘lishi mumkinligini taxmin qiling.
«Material tanlash»: guruhlarga uy, ko‘prik va bog‘ devori topshirig‘i beriladi; ular qaysi materiallar (sement, g‘isht, oyna, marmar) kerakligini asoslaydi.