☰ Mundarija · Geografiya

Xizmat ko‘rsatish, rekreatsiya va turizm

Darslar 34–35 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
34

Aholiga xizmat ko‘rsatish sohalari

Darslik: 95–98-betlar
MaqsadAholiga xizmat ko‘rsatish sohalarini, ularni joylashtirish tamoyillarini va aloqa, ta’lim, sog‘liqni saqlash rolini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
xizmat ko‘rsatish sohasi · services sectormaishiy xizmat · everyday (consumer) servicespochta aloqasi · postal serviceelektron aloqa · electronic communication
Tushuntirish

Xizmat ko‘rsatish sohasi moddiy ne’mat ishlab chiqarmaydigan sohalarni qamrab oladi: ta’lim, sog‘liqni saqlash, maishiy va uy-joy kommunal xizmat, savdo, aloqa, madaniyat, sayyohlik, moliya, maslahat va boshqalar. Iqtisodiyotning barcha sohasidagi malakali kadrlar ta’lim tizimida tayyorlanadi; mehnatkashlarning dam olishi va davolanishi ham shu sohada kechadi, bu esa ijtimoiy mehnat unumdorligini oshiradi. Muassasalarni joylashtirishda birinchi navbatda aholi zichligi hisobga olinadi: kichik qishloqda yirik ixtisoslashgan do‘kon samara bermaydi. Ikkinchi omil — xizmatga talabning davriyligi. Kundalik talab qilinadigan xizmatlar (maktab, bog‘cha, oziq-ovqat do‘koni, kommunal xizmat) uy yoki ish joyi yaqinida bo‘lishi kerak. Oyiga bir necha marta foydalaniladiganlar (sartaroshxona, kinoteatr, kimyoviy tozalash) o‘rtacha uzoqlikda bo‘ladi. Yiliga bir yoki kamroq murojaat qilinadiganlar (avtomobil sotib olish, mutaxassis shifokor, muzey) uchun xizmat sifati va xilma-xilligi muhim, odamlar ular uchun uzoqroq joyga ham boradi. Aloqa ikki xil: pochta (xat, posilka) va elektron (telefon, radio, televideniye, internet, mobil aloqa). Toshkent teleminorasi balandligi 375 m. Maktab, kollej, litsey va oliy ta’lim muassasalari soni ortgan, aholining savodxonligi juda yuqori; sog‘liqni saqlash islohotlari natijasida umr davomiyligi ortgan.

Namunalar
Kichik qishloqda boshlang‘ich maktab va kichik oziq-ovqat do‘koni bo‘ladi, mutaxassis shifokor bilan yirik poliklinika esa tuman yoki viloyat markazida joylashadi.
Muzeyga yiliga bir-ikki marta boramiz, shuning uchun u shahar markazida bo‘lib, butun shahar aholisiga xizmat qiladi.
Sinfda faoliyat

«Mahalla xizmatlari»: o‘quvchilar mahallasidagi xizmat turlarini jadvalga yozib, qaysilari kundalik, qaysilari kamdan-kam ekanini belgilaydi.

Mashq
1
Xizmat ko‘rsatish sohasiga uchta misol keltiring.
2
Kundalik xizmatlar nima uchun uy yaqinida bo‘lishi kerak?
3
Maktabda 24 ta sinf bor, har sinfda 30 o‘quvchi. Maktabda necha o‘quvchi?
4
Nima uchun ta’lim sohasi boshqa tarmoqlarning rivoji uchun muhim?