Qoraqalpog‘iston Respublikasi

Qoraqalpog‘iston Respublikasi mamlakatning shimoli-g‘arbida joylashgan va maydoni bo‘yicha O‘zbekistonning eng katta hududi: u mamlakat maydonining qariyb 37 foizini egallaydi. Qoraqalpog‘iston 1936-yildan beri O‘zbekiston tarkibida; undan oldin u 1925-yilda muxtor viloyat, 1932-yilda esa muxtor respublika maqomini olgan; hozirgi Konstitutsiyada u O‘zbekiston tarkibidagi suveren respublika hisoblanadi. Aholisi taxminan ikki million kishi; unda qoraqalpoqlar, o‘zbeklar, qozoqlar va boshqa millat vakillari yashaydi. Nukusda oliy o‘quv yurtlari, Fanlar akademiyasining bo‘limi va ilmiy muassasalar bor. Xo‘jalikning asosi agrosanoat majmuasi: Amudaryo deltasida sug‘orma dehqonchilik ko‘p mehnat va mablag‘ talab qiladi, chunki suv bosishdan saqlovchi dambalar va zovurlar kerak. Ekin maydonining katta qismiga paxta va g‘alla ekiladi; Amudaryo mansabi beda va sholi uchun qulay, respublika urug‘lik beda yetishtirishda Markaziy Osiyoda yirik hudud, sholi maydonlarining katta qismi ham shu yerda. Chorvachilikda cho‘l yaylovlarida yil bo‘yi qorako‘l qo‘ylari boqiladi, ayrim cho‘l xo‘jaliklarida tuya ham bor; suv parrandalari boqiladi, pilla esa asosan To‘rtko‘l va Amudaryo tumanlarida yetishtiriladi. Sanoatda energetika, kimyo va gaz-kimyo, qurilish materiallari, yengil va oziq-ovqat tarmoqlari bor; Qo‘ng‘irotdagi soda zavodi, Ustyurt gaz-kimyo majmuasi, Taxiatosh IES kabi yirik korxonalar hudud iqtisodiyotida muhim. Orol dengizi suvining kamayishi Orolbo‘yining ekologiyasiga, sog‘lig‘iga va xo‘jaligiga og‘ir ta’sir ko‘rsatgan: Mo‘ynoq oldin port shahar edi, hozir dengizdan uzoqda qolgan. Taxtako‘pir tumanida suvni chuchuklashtirish qurilmasi ishga tushirilgan. Nukus respublika poytaxti: 1939-yilda poytaxt To‘rtko‘ldan ko‘chirilgan, shaharda poligrafiya, yengil va oziq-ovqat sanoati, universitet va mashhur san’at muzeyi bor. Taxiatosh energetiklar shahri, Beruniy esa Amudaryoning o‘ng qirg‘og‘idagi muhim sanoat markazi.