☰ Mundarija · Geografiya

Agrosanoat majmuasi va qishloq xo‘jaligi

Darslar 24–25 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
24

Agrosanoat majmuasi

Darslik: 69–71-betlar
MaqsadAgrosanoat majmuasining tarkibini va mulkchilik shakllarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
agrosanoat majmuasi · agro-industrial complexfermer xo‘jaligi · farm enterprisedehqon xo‘jaligi · household (dehkan) farmagrosanoat integratsiyasi · agro-industrial integration
Tushuntirish

Agrosanoat majmuasi (ASM) — qishloq xo‘jalik mahsulotini yetishtirish va uni iste’molchiga yetkazishda ishtirok etuvchi barcha tarmoqlarning birligi. Birinchi guruhga qishloq xo‘jaligiga mashina, mineral o‘g‘it va zararkunandalarga qarshi vositalar, chorva uchun yem beruvchi tarmoqlar kiradi. Ikkinchi guruh — qishloq xo‘jaligining o‘zi (dehqonchilik va chorvachilik). Uchinchi guruh — mahsulotni qayta ishlash, tayyorlash va tarqatish: yengil va oziq-ovqat sanoati, umumiy ovqatlanish, savdo. Ishlovchi aholining katta qismi ASMda band, chakana savdoning katta qismi ham qishloq xo‘jaligi mahsuloti va undan tayyorlangan tovarlardir, shuning uchun xalqning farovonligi va bandligi ASM holatiga bog‘liq. Mustaqillikdan keyin ekin maydonlari tarkibi o‘zgardi: paxta maydoni qisqartirildi, g‘alla, kartoshka, sabzavot, meva va uzum, go‘sht, sut va tuxum yetishtirish esa bir necha marta ko‘paydi. Yerga mulkchilik shakllari ham xilma-xil bo‘ldi: dehqon xo‘jaligi, fermer xo‘jaligi va boshqa korxonalar; mahsulotning asosiy qismini fermer va dehqon xo‘jaliklari yetishtiradi. So‘nggi yillarda ekish, qayta ishlash va sotishni birlashtiruvchi klasterlar paydo bo‘ldi. Qishloq xo‘jaligi sanoatdan boshlanadi (mashina, o‘g‘it) va sanoat bilan tugaydi (qayta ishlash): bu agrosanoat integratsiyasi.

Namunalar
Paxta bilan bir qatorda g‘alla va sabzavot ekilsa, aholi oziq-ovqat bilan yaxshiroq ta’minlanadi va import kamayadi.
Fermer o‘z uzumini yetishtiribgina qolmay, uni quritib mayiz qilsa yoki sharbat chiqarsa, ASMning ikki bosqichi bir xo‘jalikda birlashadi.
Sinfda faoliyat

«ASM zanjiri»: bitta mahsulot (non yoki qand-qurs) uchun maydondan dasturxongacha bo‘lgan barcha bosqichlarni rasm yoki so‘z bilan guruhlarga ajratadi.

Mashq
1
ASM nimalarni birlashtiradi?
2
ASMning uchta guruhini ayting.
3
Fermer 12 gektarda g‘alla, 8 gektarda sabzavot va 5 gektarda bog‘ ekdi. Jami necha gektar?
4
Nima uchun paxta yakkahokimligining kamaytirilishi aholi uchun foydali?