O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligining geografik tiplari
Mamlakatning har bir qismida o‘ziga xos qishloq xo‘jaligi shakllangan: tabiat ham, aholi va sanoatning talablari ham joydan joyga o‘zgaradi. Mustaqillikkacha O‘zbekiston asosan paxtachilikka ixtisoslashgan edi, qolgan tarmoqlar unga bo‘ysundirilgan yordamchi tarmoqlar bo‘lgan; hozir g‘alla, kartoshka, meva va sabzavot kabi ekinlarga ham e’tibor beriladi. O‘zbekistonda tabiat mintaqalari ko‘pchilik mamlakatlardan farqli ravishda shimoldan janubga emas, g‘arbdan sharqqa, ya’ni tekislikdan tog‘larga tomon almashadi. Shunga ko‘ra ixtisoslashuv ham cho‘l, adir, tog‘ va yaylov bo‘yicha farq qiladi. Paxta faqat sug‘oriladigan yerlarda yetishtiriladi. Eng katta sug‘oriladigan yerlar Farg‘ona vodiysi, Mirzacho‘l, Qashqadaryo, Zarafshon vodiysi va Xorazm vohasida; vodiy va vohalarda paxta, g‘alla, pillachilik, uzumchilik, bog‘dorchilik va polizchilik rivojlangan. Cho‘llarda qo‘ychilik va tuyachilik: mollar qish va bahorda cho‘lda, yozda tog‘ yaylovlarida boqiladi, kuzda yana cho‘lga qaytariladi. Adirlarda lalmikor bug‘doy va bog‘lar, tog‘larda yaylov chorvachiligi. Katta shaharlar atrofida shahar atrofi qishloq xo‘jaligi shakllangan: sabzavot, meva, sut, go‘sht, parranda va baliq yetishtiriladi, chunki shahar aholisiga yangi mahsulot kerak.
Bozorda ikki fermer gaplashadi: baland adyrda yashovchisi bug‘doyi uchun yomg‘ir kutadi, sug‘oriladigan pastlikdagisi esa ariqdan suv olish navbatini kutadi. Bir mamlakatda bo‘lsa ham, yer turlicha bo‘lgani uchun dehqonchilik ham turlicha.
Agronom hududga qarab maslahat beradi, fermer suv ta’minotiga qarab ekin tanlaydi, geograf xaritada dehqonchilik turlarini ko‘rsatadi.
Bugun yegan nonuxatingiz yoki mevangiz qayerdan kelgan bo‘lishi mumkinligini kattalardan so‘rang va uni yetishtirishga qaysi tabiiy sharoit (yomg‘ir, ariq, tog‘, tekislik) yordam berganini yozing.
| Hudud | Ixtisoslashuv |
|---|---|
| Vodiy, vohalar | paxta, g‘alla, ipak, uzum, bog‘, poliz |
| Cho‘l | qo‘y va tuya |
| Adir | lalmi bug‘doy, bog‘ |
| Tog‘ | yaylov chorvachiligi |
| Katta shahar atrofi | sabzavot, sut, go‘sht, tuxum |
«Zonalar bo‘yicha»: sinf doskada G‘arb–Sharq chizig‘ini chizib, cho‘l, adir, tog‘, yaylov mintaqalarini va ularning xo‘jalik turlarini joylashtiradi.