ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Qishloq xo‘jaligi tiplari va yengil sanoat

Darslar 28–29 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
28

O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligining geografik tiplari

Darslik: 78–79-betlar
MaqsadQishloq xo‘jaligining geografik tiplarini va tabiat mintaqalari bo‘yicha ixtisoslashuvni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
ixtisoslashuv · specializationvohalar · oasesshahar atrofi qishloq xo‘jaligi · suburban agricultureyaylov · pasture
Tushuntirish

Mamlakatning har bir qismida o‘ziga xos qishloq xo‘jaligi shakllangan: tabiat ham, aholi va sanoatning talablari ham joydan joyga o‘zgaradi. Mustaqillikkacha O‘zbekiston asosan paxtachilikka ixtisoslashgan edi, qolgan tarmoqlar unga bo‘ysundirilgan yordamchi tarmoqlar bo‘lgan; hozir g‘alla, kartoshka, meva va sabzavot kabi ekinlarga ham e’tibor beriladi. O‘zbekistonda tabiat mintaqalari ko‘pchilik mamlakatlardan farqli ravishda shimoldan janubga emas, g‘arbdan sharqqa, ya’ni tekislikdan tog‘larga tomon almashadi. Shunga ko‘ra ixtisoslashuv ham cho‘l, adir, tog‘ va yaylov bo‘yicha farq qiladi. Paxta faqat sug‘oriladigan yerlarda yetishtiriladi. Eng katta sug‘oriladigan yerlar Farg‘ona vodiysi, Mirzacho‘l, Qashqadaryo, Zarafshon vodiysi va Xorazm vohasida; vodiy va vohalarda paxta, g‘alla, pillachilik, uzumchilik, bog‘dorchilik va polizchilik rivojlangan. Cho‘llarda qo‘ychilik va tuyachilik: mollar qish va bahorda cho‘lda, yozda tog‘ yaylovlarida boqiladi, kuzda yana cho‘lga qaytariladi. Adirlarda lalmikor bug‘doy va bog‘lar, tog‘larda yaylov chorvachiligi. Katta shaharlar atrofida shahar atrofi qishloq xo‘jaligi shakllangan: sabzavot, meva, sut, go‘sht, parranda va baliq yetishtiriladi, chunki shahar aholisiga yangi mahsulot kerak.

Farg‘ona vodiysiMirzacho‘lQashqadaryoZarafshon vodiysiXorazm vohasi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bozorda ikki fermer gaplashadi: baland adyrda yashovchisi bug‘doyi uchun yomg‘ir kutadi, sug‘oriladigan pastlikdagisi esa ariqdan suv olish navbatini kutadi. Bir mamlakatda bo‘lsa ham, yer turlicha bo‘lgani uchun dehqonchilik ham turlicha.

Kim ishlatadi

Agronom hududga qarab maslahat beradi, fermer suv ta’minotiga qarab ekin tanlaydi, geograf xaritada dehqonchilik turlarini ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun yegan nonuxatingiz yoki mevangiz qayerdan kelgan bo‘lishi mumkinligini kattalardan so‘rang va uni yetishtirishga qaysi tabiiy sharoit (yomg‘ir, ariq, tog‘, tekislik) yordam berganini yozing.

Namunalar
HududIxtisoslashuv
Vodiy, vohalarpaxta, g‘alla, ipak, uzum, bog‘, poliz
Cho‘lqo‘y va tuya
Adirlalmi bug‘doy, bog‘
Tog‘yaylov chorvachiligi
Katta shahar atrofisabzavot, sut, go‘sht, tuxum
Farg‘ona vodiysida sug‘oriladigan yer ko‘p, shuning uchun u paxta, ipak, bog‘ va sabzavotga ixtisoslashgan; Qizilqumda esa qo‘ychilik ustun.
Toshkent atrofidagi xo‘jaliklar poytaxtni sut, sabzavot va tuxum bilan ta’minlaydi, chunki bu mahsulotlar tez buziladi.
Sinfda faoliyat

«Zonalar bo‘yicha»: sinf doskada G‘arb–Sharq chizig‘ini chizib, cho‘l, adir, tog‘, yaylov mintaqalarini va ularning xo‘jalik turlarini joylashtiradi.

Mashq
1
O‘zbekistonda tabiat mintaqalari qaysi yo‘nalishda almashadi?
2
Eng katta sug‘oriladigan yerlar qayerda joylashgan? Ikkitasini ayting.
3
Podada 300 ta qo‘y bor, qishda cho‘lda 2 ta cho‘pon boqadi. Har bir cho‘ponga o‘rtacha nechtadan to‘g‘ri keladi?
4
Nima uchun shahar atrofida sut va sabzavot xo‘jaliklari ko‘p?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIliq quti: ferment tajribasi uchun izolyatsiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →