☰ Mundarija · Geografiya

Toshkent viloyati va Toshkent shahri

Darslar 40–41 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
40

Toshkent viloyati

Darslik: 113–116-betlar
MaqsadToshkent viloyatining sanoati, qishloq xo‘jaligi, sanoat rayonlari va shaharlarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
sanoat tuguni · industrial nodesanoat rayoni · industrial districtrangli metallurgiya · non-ferrous metallurgyissiqxona · greenhouse
Tushuntirish

Toshkent viloyatida ko‘p tarmoqlarda xomashyo olishdan tayyor mahsulotgacha bo‘lgan bosqichlar o‘z hududida bajariladi. Asosiy tarmoqlar: elektr energetika, qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, qurilish materiallari, yengil va oziq-ovqat sanoati. Joylashuv va ishlab chiqarish aloqalariga ko‘ra uchta sanoat rayoni shakllangan: Toshkent—Chirchiq, Toshkent—Yangiyo‘l va Angren—Olmaliq. Angren—Olmaliq rayonida Olmaliq tog‘-metallurgiya kombinati misni, shuningdek oltin, kumush va molibden kabi qo‘shimcha metallarni beradi; Angrenda ko‘mir qazib olinadi va issiqlik elektr stansiyalari ishlaydi. Chirchiqda yuqori haroratga chidamli qotishmalar, kimyo va mashinasozlik korxonalari bor, Bekobodda esa metallurgiya zavodi temir-tersakni qayta ishlaydi. Qurilish materiallari: Bekobod, Angren va Ohangaronda sement, G‘azalkentda oyna va marmar; tez sanoatlashuv havo va suv ifloslanishi xavfini oshirgan. Qishloq xo‘jaligi poytaxt bozoriga yaqinligi tufayli sabzavot, meva, sut va go‘sht yetishtirishda yetakchi; shahar atrofida minglab gektar issiqxonalar, parrandachilik va baliqchilik xo‘jaliklari bor. Viloyat markazi Nurafshon shahri bo‘lib, u so‘nggi yillarda yangi shahar sifatida shakllanmoqda.

Namunalar
Olmaliq kombinati mis rudasini boyitib, undan mis oladi; rudadagi oltin va kumush ham ajratiladi. Bu bir xomashyodan bir necha mahsulot olishga misol.
Yangiyo‘l shahrida paxta tozalash, moy, sut, konserva korxonalari ko‘p: u yengil va oziq-ovqat sanoatiga ixtisoslashgan sanoat tuguni.
Sinfda faoliyat

Atlasdan Toshkent viloyatidagi uchta sanoat rayonini ko‘rsating va har birining markaz shaharlarini ayting.

Mashq
1
Toshkent viloyatida qaysi uchta sanoat rayoni shakllangan?
2
Sement ishlab chiqariladigan shaharga misol keltiring.
3
Nima uchun poytaxt atrofi tumanlarida sabzavot va sut ko‘p yetishtiriladi?
4
Toshkentdan Angrengacha taxminan 100 km. Avtobus o‘rtacha 50 km/soat tezlikda necha soatda boradi?