ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Toshkent viloyati va Toshkent shahri

Darslar 40–41 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
40

Toshkent viloyati

Darslik: 113–116-betlar
MaqsadToshkent viloyatining sanoati, qishloq xo‘jaligi, sanoat rayonlari va shaharlarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
sanoat tuguni · industrial nodesanoat rayoni · industrial districtrangli metallurgiya · non-ferrous metallurgyissiqxona · greenhouse
Tushuntirish

Toshkent viloyatida ko‘p tarmoqlarda xomashyo olishdan tayyor mahsulotgacha bo‘lgan bosqichlar o‘z hududida bajariladi. Asosiy tarmoqlar: elektr energetika, qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik, kimyo, qurilish materiallari, yengil va oziq-ovqat sanoati. Joylashuv va ishlab chiqarish aloqalariga ko‘ra uchta sanoat rayoni shakllangan: Toshkent—Chirchiq, Toshkent—Yangiyo‘l va Angren—Olmaliq. Angren—Olmaliq rayonida Olmaliq tog‘-metallurgiya kombinati misni, shuningdek oltin, kumush va molibden kabi qo‘shimcha metallarni beradi; Angrenda ko‘mir qazib olinadi va issiqlik elektr stansiyalari ishlaydi. Chirchiqda yuqori haroratga chidamli qotishmalar, kimyo va mashinasozlik korxonalari bor, Bekobodda esa metallurgiya zavodi temir-tersakni qayta ishlaydi. Qurilish materiallari: Bekobod, Angren va Ohangaronda sement, G‘azalkentda oyna va marmar; tez sanoatlashuv havo va suv ifloslanishi xavfini oshirgan. Qishloq xo‘jaligi poytaxt bozoriga yaqinligi tufayli sabzavot, meva, sut va go‘sht yetishtirishda yetakchi; shahar atrofida minglab gektar issiqxonalar, parrandachilik va baliqchilik xo‘jaliklari bor. Viloyat markazi Nurafshon shahri bo‘lib, u so‘nggi yillarda yangi shahar sifatida shakllanmoqda.

ToshkentChirchiqYangiyo‘lAngrenOlmaliqNurafshonBekobod
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Shahar markazidan chekkaga avtobusda borganda manzara o‘zgaradi: idoralar ortda qoladi, keyin ustaxonalar, issiqxonalar va bog‘lar boshlanadi. Katta shahar yaqinida mijozlar ham, ishchilar ham yaqin bo‘lgani uchun korxonalar shu yerda to‘planadi.

Kim ishlatadi

Shahar rejalashtiruvchisi yer foydalanishini belgilaydi, issiqxona egasi mahsulotni shaharga yetkazadi, sanoat korxonasi rahbari ishchilarni yaqindan topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Eng yaqin shahar xaritasiga (yoki sun’iy yo‘ldosh tasviriga) qarab, chekkadagi yer foydalanishini uch rang bilan belgilang: turar joy, sanoat va dala.

Namunalar
misoltinkumushmolibdenMis rudasi
Olmaliq kombinati mis rudasini boyitib, undan mis oladi; rudadagi oltin va kumush ham ajratiladi. Bu bir xomashyodan bir necha mahsulot olishga misol.
Yangiyo‘l shahrida paxta tozalash, moy, sut, konserva korxonalari ko‘p: u yengil va oziq-ovqat sanoatiga ixtisoslashgan sanoat tuguni.
Sinfda faoliyat

Atlasdan Toshkent viloyatidagi uchta sanoat rayonini ko‘rsating va har birining markaz shaharlarini ayting.

Mashq
1
Toshkent viloyatida qaysi uchta sanoat rayoni shakllangan?
2
Sement ishlab chiqariladigan shaharga misol keltiring.
3
Nima uchun poytaxt atrofi tumanlarida sabzavot va sut ko‘p yetishtiriladi?
4
Toshkentdan Angrengacha taxminan 100 km. Avtobus o‘rtacha 50 km/soat tezlikda necha soatda boradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliShipillovchi taymer: grafikdan o‘qiymizHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →