Tashqi iqtisodiy aloqalar
Har bir mamlakat o‘zi mo‘l yoki arzon ishlab chiqaradigan mahsulotni chetga sotadi va o‘zida yetishmaydigan yoki chetdan arzonroq keladigan mahsulotni sotib oladi. Mahsulotni xorijga chiqarish eksport, xorijdan olib kelish import deyiladi. Mamlakatning tashqi savdosiga iqtisodiy geografik o‘rni, ishlab chiqarish imkoniyatlari va xalqaro mehnat taqsimoti ta’sir qiladi. O‘zbekiston yuzdan ortiq davlat bilan savdo qiladi; eng yirik hamkorlar orasida Xitoy, Rossiya, Qozog‘iston, Turkiya, shuningdek Janubiy Koreya, Germaniya va boshqa mamlakatlar bor. Eksportda oltin, to‘qimachilik mahsulotlari (ip-kalava, gazlama, kiyim), kimyo mahsulotlari, rangli metallar, meva va sabzavotlar muhim o‘rin tutadi. Importda asosan mashina, asbob-uskunalar, transport vositalari va ehtiyot qismlar, neft mahsulotlari, kimyo va oziq-ovqat mahsulotlari bor. So‘nggi yillarda xomashyo o‘rniga tayyor mahsulot eksporti ulushini oshirish, ya’ni qo‘shilgan qiymatni ko‘paytirish maqsad qilingan. Investitsiya — ishlab chiqarishni yangilash uchun chet el kapitalining joylashtirilishi; mamlakatda ko‘plab xorijiy kapitalli korxonalar ishlaydi va Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki kabi moliyaviy tashkilotlar bilan hamkorlik olib boriladi. Xalqaro tashkilotlar orasida BMT, Shanxay hamkorlik tashkiloti, MDH va boshqalar bor; mamlakat Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo‘lishga intilmoqda. Erkin iqtisodiy zonalar, birinchi navbatda Navoiy zonasi tashqi aloqalarni kuchaytiradi. Uzoq yillar import eksportdan ortiq bo‘lib kelgan.
Ikki qo‘shni almashadi: birida limon ko‘p, ikkinchisida pomidor ko‘p. Ikkalasi ham foyda ko‘radi, chunki har biri kerak narsasini oladi. Mamlakatlar ham shunday: ko‘p ishlab chiqarganini sotadi, yetishmaydiganini sotib oladi.
Eksportchi mahsulotni chet elga sotadi, bojxona xodimi yuklarni rasmiylashtiradi, kema yoki yuk agenti yetkazib berishni tashkil qiladi.
Maktabingizda yoki sinfingizda ko‘p bo‘lgan bitta narsani va yetishmaydigan bitta narsani yozing, so‘ng kim bilan almashish foydali bo‘lishini o‘ylang.
| Eksport | Import |
|---|---|
| oltin, to‘qimachilik, kimyo, rangli metallar, meva-sabzavot | mashina, uskuna, transport, neft mahsulotlari, oziq-ovqat |
«Savdo o‘yini»: ikki guruh «mamlakat» bo‘lib, o‘zlaridagi «tovar» kartochkalarini bir-biriga eksport-import qiladi va yutuqni muhokama qiladi.