ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Dehqonchilik va chorvachilik

Darslar 26–27 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
26

Dehqonchilik

Darslik: 73–75-betlar
MaqsadDehqonchilik tarmoqlarini, asosiy ekinlarni va ularning joylashuvini bilish.
Yangi so‘zlar
dalachilik · field crop farmingpaxtachilik · cotton growingsholikorlik · rice growingalmashlab ekish · crop rotation
Tushuntirish

Dehqonchilik dalachilik, bog‘dorchilik va uzumchilikdan iborat; ekinlar don, texnika ekinlari, yem-xashak, sabzavot, kartoshka va poliz ekinlariga bo‘linadi. O‘zbekistonda dehqonchilik asosan sug‘orib amalga oshiriladi: sug‘oriladigan yerlar mamlakat yerining o‘ndan bir qismidan kamini tashkil etsa-da, qishloq xo‘jaligi mahsulotining deyarli hammasi shu yerlarda yetishtiriladi. Eng muhim texnika ekini — paxta: paxtachilik majmuasi paxta tozalash, to‘qimachilik, yog‘ sanoati, mashinasozlik va chorvachilik bilan bog‘liq. Paxta beda, makkajo‘xori va sholi bilan almashlab ekilsa, tuproq yaxshilanadi, sho‘r kamayadi, kasallik kam bo‘ladi, beda va makkajo‘xori esa yem beradi. Mustaqillikdan keyin donli ekinlar (bug‘doy, arpa, sholi, makkajo‘xori) maydoni keskin ko‘paydi va mamlakat donda o‘zini o‘zi ta’minlashga intildi; sug‘oriladigan yerdagi kuzgi bug‘doy lalmi bug‘doydan serhosil. Ko‘p suv talab qiladigan sholi asosan Amudaryoning quyi oqimida (Xorazm, Qoraqalpog‘iston), shuningdek Toshkent viloyati, Zarafshon va Farg‘ona vodiylarida yetishtiriladi. Sabzavot, kartoshka va poliz yirik shaharlar atrofida ko‘p; qovunlar Xorazm, Buxoro, Jizzax, Sirdaryo va Qoraqalpog‘istonda mashhur. Bog‘dorchilik va uzumchilik har viloyatda ixtisoslashgan: Quva va Dashnobod anori, Andijon uzumi, Samarqand mayizi, Oltiariq uzumi va bodringi, Farg‘ona adirlarida o‘rik va shaftoli. Meva va sabzavotlar shimoldagi hududlarga qaraganda 60–70 kun erta yetiladi, bu eksport imkonini beradi.

don, texnikaekinlariem-xashak,sabzavot,kartoshka, polizDalachilikBog‘dorchilikUzumchilikDehqonchilik
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yozda qishloqda kanal suvi navbat bilan beriladi: har bir tomorqa o‘z vaqtida sug‘orishga ega bo‘ladi. Navbat tartibi suv kam bo‘lganda ham ekinlarni adolatli ta’minlaydi.

Kim ishlatadi

Suv taqsimlovchi navbatni belgilaydi, agronom ekin ehtiyojiga qarab sug‘orish vaqtini aytadi, fermer yer maydonini rejalashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Uchta tomorqa va bitta ariqning chizmasini chizib, hammasiga adolatli suv yetishi uchun uch kunlik navbat jadvalini o‘ylab toping.

Namunalar
Paxta dalasida beda ekilgan yil tuproq azotga boyiydi va keyingi yil paxta hosili oshadi; beda esa chorvaga yem bo‘ladi.
Samarqand: mayizQuva: anor
Samarqand viloyatida uzum quritilib mayiz qilinadi, Quvada esa anor ko‘p yetishtiriladi: har bir joy o‘z sharoitiga ixtisoslashgan.
Sinfda faoliyat

«Meva xaritasi»: guruhlar atlasda mashhur meva-sabzavot joylarini topib, har bir joyga rasm yoki belgi qo‘yadi.

Mashq
1
Dehqonchilik qanday tarmoqlardan iborat?
2
Paxta nima uchun beda va makkajo‘xori bilan almashlab ekiladi?
3
Fermer 80 gektarda g‘alla ekdi, shunda gektaridan 55 sentner hosil oldi. Jami necha sentner?
4
Nima uchun O‘zbekiston meva va sabzavotlari shimoliy davlatlar bozorida qimmatli?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘lda aylantiriladigan Yangi yil yulduziHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →