☰ Mundarija · Geografiya

Avtomobilsozlik va yog‘ochni qayta ishlash

Darslar 20–21 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
20

Avtomobilsozlik

Darslik: 58–61-betlar
MaqsadAvtomobilsozlikning shakllanishini, joylashuvini va kooperativlashuv ahamiyatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
avtomobilsozlik · automobile industryqo‘shma korxona · joint venturemahalliylashtirish · localization (local production of parts)konveyer · assembly line (conveyor)
Tushuntirish

Avtomobilsozlik O‘zbekistonda mustaqillikdan keyin shakllangan yosh tarmoqdir. 1992-yilda Janubiy Koreyaning «Daewoo» kompaniyasi bilan hamkorlikda Andijon viloyatining Asaka shahrida avtomobil zavodi qurila boshlandi va 1996-yilda uning konveyeridan dastlabki yengil avtomobillar chiqdi. Zavod keyinchalik «GM Uzbekistan» nomi bilan ishladi, hozir uni «UzAuto Motors» kompaniyasi boshqaradi va asosan «Chevrolet» rusumli avtomobillar chiqaradi. Ishlab chiqarishda mahalliylashtirish muhim: dastlab avtomobil qismlarining oz qismi mamlakatda tayyorlangan bo‘lsa, vaqt o‘tishi bilan ko‘p qismi mahalliy korxonalarda yasaladigan bo‘ldi. Yuzlab korxona Asakadagi zavodga qism yetkazadi, bu esa kooperativlashuvning yuqori darajasiga misol. Avtobus va yuk mashinalari Samarqandda («SamAvto») chet el hamkorlari bilan chiqariladi, dvigatellar Toshkent atrofida tayyorlanadi, Xorazm va Jizzaxda ham avtomobil yig‘iladi. So‘nggi yillarda elektromobil yig‘ish ham yo‘lga qo‘yilmoqda. O‘zbekistonda yig‘ilgan avtomobillar ichki bozorda sotiladi va bir qismi qo‘shni mamlakatlarga eksport qilinadi. Tarmoq yuqori texnologiyali: u metall, plastmassa, elektronika, shina va oynalarga talabni oshirib, boshqa sohalarni ham rivojlantiradi.

Namunalar
Asakadagi zavod konveyerida kuzov, dvigatel va o‘rindiq qismlari birlashadi; o‘rindiqni bir korxona, oynani boshqasi yetkazadi.
Mahalliy korxona avtomobil uchun shina yasasa, importga ketadigan mablag‘ tejaladi va yangi ish o‘rinlari paydo bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Konveyer»: o‘quvchilar qatorga turib, har biri bitta «detal» (qog‘oz qism) qo‘shadi; oxirida «avtomobil» yig‘iladi va sinf ishning bosqichlarini sanaydi.

Mashq
1
O‘zbekistonda avtomobilsozlik qachon va qayerda boshlangan?
2
Mahalliylashtirish nima?
3
Zavod yiliga 240 ming avtomobil chiqaradi. Har oyda o‘rtacha necha ming?
4
Nima uchun avtomobilsozlik boshqa tarmoqlarning rivojiga yordam beradi?