ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Surxondaryo viloyati

Darslar 55 · 1 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
55

Surxondaryo viloyati

Darslik: 157–161-betlar
MaqsadSurxondaryo viloyatining subtropik sharoiti, qishloq xo‘jaligi, sanoati va shaharlarini tavsiflash.
Yangi so‘zlar
subtropik o‘lka · subtropical areaingichka tolali paxta · fine-fibre cottonafg‘on shamoli · Afghan wind (hot dry wind)daryo porti · river port
Tushuntirish

Surxondaryo mamlakatning eng janubida joylashgan. Surxon—Sherobod vodiysidan tashqari hududi asosan tog‘li; tog‘lar shimoldan keladigan sovuq havoni to‘sadi, shu sababli viloyat O‘zbekistonning subtropik o‘lkasi hisoblanadi. Hududning o‘ziga xosligi — janubdan esadigan issiq va quruq «afg‘on shamoli», u ekinlarga jiddiy zarar yetkazadi, shuning uchun ekin ekishda hisobga olinadi. Yer ostida neft, gaz, ko‘mir (Sharg‘un va Boysun konlari), osh tuzi, rangli metallar va qurilish materiallari bor; Sariosiyo tumanidagi Xonjiza konida rux, qo‘rg‘oshin, mis va kumush kabi polimetall rudalarni qayta ishlash loyihalari amalga oshirilgan. Aholining tabiiy ko‘payishi yuqori, zichlik mamlakat o‘rtachasidan deyarli ikki barobar katta. Qishloq xo‘jaligining asosiy tarmoqlari: g‘allachilik, paxtachilik (eng issiq janubiy qismida ingichka tolali paxta), subtropik mevalar, uzumchilik, go‘sht-sut chorvachiligi, qo‘ychilik va pillachilik. Surxon va Sherobod daryolari, Janubiy Surxon va Uchqizil suv omborlari dehqonchilik uchun muhim; Denov va Oltinsoy tumanlarida bog‘ va uzumzorlar ko‘p. Tog‘larda hisor zotli qo‘ylar va angor echkilari, cho‘lda qorako‘l qo‘ylari boqiladi, «Surxon suri» qorako‘l terisi mashhur. Sanoatning mamlakatdagi ulushi kichik, chunki viloyat uzoq vaqt qishloq xo‘jaligi hududi hisoblangan; asosiy tarmoqlar paxta tozalash, oziq-ovqat va un-yorma, yangi to‘qimachilik majmualari barpo etilmoqda, kon sanoati rivojlanyapti. Termiz viloyat markazi va Amudaryo porti, temiryo‘l, avtomobil yo‘li va aeroport bilan muhim transport tuguni: Afg‘onistonga va u orqali boshqa davlatlarga yuklar shu yerdan o‘tadi. Denov esa qishloq xo‘jalik xomashyosini qayta ishlaydigan shahar.

AmudaryoTermizDenovSherobodBoysunSariosiyo
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Issiq janub hududlarida odamlar ishni erta tongda boshlaydi, tush paytida dam oladi va hovlida soya joyda o‘tiradi. Iqlim kunlik tartibni ham belgilaydi.

Kim ishlatadi

Arxitektor issiq iqlimga mos uy loyihalaydi, dehqon ishni salqin soatlarga rejalashtiradi, o‘qituvchi dars jadvalini mavsumga moslaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Juda issiq yoz kuni uchun kunlik jadval tuzing va og‘ir ishlarni salqin soatlarga joylashtiring.

Namunalar
Janubiy issiqlik va tog‘larning sovuq havoni to‘sishi tufayli bu yerda ingichka tolali paxta va subtropik mevalar o‘sadi, boshqa viloyatlarda esa bunday emas.
Termiz porti va ko‘prigi orqali yuklar Afg‘onistonga yuboriladi: shu sababli shahar tranzit tuguni.
Sinfda faoliyat

Surxondaryo meva va uzumlarining uchta turini yozing (kattalar bilan bozorga borib tekshirishingiz mumkin; mevani yuvib yeyish kerak).

Mashq
1
Surxondaryo nima uchun subtropik o‘lka hisoblanadi?
2
«Afg‘on shamoli» qanday shamol?
3
Nima uchun viloyat sanoatining mamlakatdagi ulushi kichik?
4
Faraz qiling, viloyat maydoni 20 000 kv. km, zichlik 130 kishi/kv. km. Aholi necha kishi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBobo-buvilar uchun kitobchaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →