O‘zbekiston aholisi
O‘zbekiston Markaziy Osiyoda aholisi eng ko‘p mamlakat bo‘lib, aholisi hozir 37 million kishidan ortiq; 1991-yilda esa taxminan 20 million edi. Aholi tug‘ilganlar soni o‘lganlardan ko‘p bo‘lgani uchun ko‘payadi, bunga tabiiy ko‘payish deyiladi. Migratsiya (ko‘chish) hisobiga ko‘payish yoki kamayish esa mexanik o‘zgarish deyiladi. Migratsiya ichki bo‘lishi (mamlakat ichida, masalan, qishloqdan shaharga) yoki tashqi bo‘lishi mumkin; tashqi migratsiya emigratsiya (chiqib ketish) va immigratsiya (kirib kelish)ga bo‘linadi. Aholi zichligi — 1 kv. km hududga to‘g‘ri keladigan aholi soni; u XX asr boshida 10–11 kishi bo‘lgan, hozir taxminan 80 kishidan ortiq. Tug‘ilishda kutilgan umr davomiyligi sog‘liqni saqlash yaxshilangani sari oshib bormoqda va hozir taxminan 74–75 yoshni tashkil etadi. Tug‘ilganlar soni 1990-yillarda kamaygan, keyinchalik yana ko‘paygan. Zichlik vodiylar va vohalarda yuqori, cho‘llarda juda past.
Tabiiy o‘sish = 24 − 5 = 19 ‰ = 1,9 %
Aholi ikki baravar ko‘payishi ≈ 70 / 1,9 ≈ 37 yil
10 mln → 25,6 mln, 50 yildan keyin
Yangi maktab qurilishidan oldin rejalashtiruvchilar bolalar qayerda va qancha yashashini aholi hisobi orqali bilib oladi. Raqamlar sinf xonalari yetarli bo‘lishiga yordam beradi.
Aholi ro‘yxatini o‘tkazuvchi xodim sonlarni yig‘adi, shahar rejalashtiruvchisi maktab va shifoxona o‘rnini belgilaydi, statistik o‘sishni tahlil qiladi.
Sinfxonangizdagi partalar sonini va ulardan foydalanayotgan o‘quvchilar sonini sanang. Xona gavjummi yoki bo‘sh joy bormi – buni ko‘rsatadigan bitta narsani yozing.
«Zichlik tahlili»: atlasdagi aholi zichligi xaritasida eng zich va eng siyrak joylashgan hududlarni topib, sababini guruhda muhokama qiling.