ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

O‘zbekiston aholisi

Darslar 7–8 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
7

O‘zbekiston aholisi

Darslik: 18–20-betlar
MaqsadO‘zbekiston aholisining soni, ko‘payishi, zichligi va umr davomiyligi haqidagi asosiy tushunchalarni bilish.
Yangi so‘zlar
tabiiy ko‘payish · natural increasemigratsiya · migrationaholi zichligi · population densityumr davomiyligi · life expectancy
Tushuntirish

O‘zbekiston Markaziy Osiyoda aholisi eng ko‘p mamlakat bo‘lib, aholisi hozir 37 million kishidan ortiq; 1991-yilda esa taxminan 20 million edi. Aholi tug‘ilganlar soni o‘lganlardan ko‘p bo‘lgani uchun ko‘payadi, bunga tabiiy ko‘payish deyiladi. Migratsiya (ko‘chish) hisobiga ko‘payish yoki kamayish esa mexanik o‘zgarish deyiladi. Migratsiya ichki bo‘lishi (mamlakat ichida, masalan, qishloqdan shaharga) yoki tashqi bo‘lishi mumkin; tashqi migratsiya emigratsiya (chiqib ketish) va immigratsiya (kirib kelish)ga bo‘linadi. Aholi zichligi — 1 kv. km hududga to‘g‘ri keladigan aholi soni; u XX asr boshida 10–11 kishi bo‘lgan, hozir taxminan 80 kishidan ortiq. Tug‘ilishda kutilgan umr davomiyligi sog‘liqni saqlash yaxshilangani sari oshib bormoqda va hozir taxminan 74–75 yoshni tashkil etadi. Tug‘ilganlar soni 1990-yillarda kamaygan, keyinchalik yana ko‘paygan. Zichlik vodiylar va vohalarda yuqori, cho‘llarda juda past.

01020304020371991HozirAholi, mln kishi
t, yil268aholi (mln)

Tabiiy o‘sish = 24 − 5 = 19 ‰ = 1,9 %

Aholi ikki baravar ko‘payishi ≈ 70 / 1,9 ≈ 37 yil

10 mln → 25,6 mln, 50 yildan keyin

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yangi maktab qurilishidan oldin rejalashtiruvchilar bolalar qayerda va qancha yashashini aholi hisobi orqali bilib oladi. Raqamlar sinf xonalari yetarli bo‘lishiga yordam beradi.

Kim ishlatadi

Aholi ro‘yxatini o‘tkazuvchi xodim sonlarni yig‘adi, shahar rejalashtiruvchisi maktab va shifoxona o‘rnini belgilaydi, statistik o‘sishni tahlil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfxonangizdagi partalar sonini va ulardan foydalanayotgan o‘quvchilar sonini sanang. Xona gavjummi yoki bo‘sh joy bormi – buni ko‘rsatadigan bitta narsani yozing.

Namunalar
ƒFormula
3 000 000 : 6 000 = 500
kishi / km²
Agar viloyatda 3 000 000 kishi 6 000 kv. km maydonda yashasa, zichlik 1 kv. km ga 500 kishi bo‘ladi.
Ichki:qishloqdanToshkentgaemigratsiya:chiqishimmigratsiya:kelishTashqiMigratsiya
Qishloqdan Toshkentga ishlash uchun ko‘chib kelgan oila ichki migratsiyaga misol; boshqa mamlakatga doimiy ko‘chib ketgan oila esa emigratsiyaga misol.
Sinfda faoliyat

«Zichlik tahlili»: atlasdagi aholi zichligi xaritasida eng zich va eng siyrak joylashgan hududlarni topib, sababini guruhda muhokama qiling.

Mashq
1
Tabiiy ko‘payish nima?
2
Emigratsiya va immigratsiyani farqlang.
3
Viloyat maydoni 8 000 kv. km, aholisi 2 400 000 kishi. Zichlik qancha (kishi/kv. km)?
4
Nima uchun vodiylarda aholi zich joylashgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun chaqmoq o‘lchagichiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →