ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Geografiya

Agrosanoat majmuasi va qishloq xo‘jaligi

Darslar 24–25 · 2 ta dars · P. Musayev, J. Musayev. Geografiya: O‘zbekistonning iqtisodiy va ijtimoiy geografiyasi, 8-sinf. To‘ldirilgan oltinchi nashr. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi Bosh tahririyati, Toshkent, 2019
25

Qishloq xo‘jaligi

Darslik: 71–73-betlar
MaqsadQishloq xo‘jaligining o‘ziga xosligini, yer boyligidan foydalanishni va rivojlanish yo‘llarini bilish.
Yangi so‘zlar
melioratsiya · land reclamation (melioration)qishloq xo‘jalik yerlari · agricultural lands«Yashil inqilob» · “Green Revolution”hosildorlik · yield (productivity per area)
Tushuntirish

Qishloq xo‘jaligi dehqonchilik va chorvachilikdan iborat. Sanoatda xomashyo mehnat predmeti, mashina esa mehnat vositasi bo‘lsa, qishloq xo‘jaligida yer ham mehnat predmeti, ham mehnat vositasidir. Hosildorlik yerning holatiga bog‘liq, shuning uchun melioratsiya tadbirlari — tekislash, sug‘orish, sho‘rni yuvish, zovur qazish — o‘tkaziladi. O‘simlik va hayvonlar tabiat qonunlariga bo‘ysunadi, shuning uchun ishlarning ko‘pi mavsumiy. Qishloq xo‘jaligi texnika, elektr, o‘g‘it va yangi navlar bilan ta’minlanib, mehnat unumdorligi oshdi; bunday tub o‘zgarish «Yashil inqilob» deyiladi. Yalpi mahsulot ekin maydoni va chorva sonini ko‘paytirish hisobiga o‘ssa, bu ekstensiv, hosildorlik va mahsuldorlikni oshirish hisobiga o‘ssa, intensiv qishloq xo‘jaligi. Yer va suv cheklangani uchun O‘zbekiston uchun asosiy yo‘l — intensiv rivojlanish: melioratsiyani yaxshilash, seleksiya, zamonaviy agrotexnologiya, suvni tejash (masalan, tomchilatib sug‘orish). Qo‘riq yerlarni o‘zlashtirish ekin maydonini oshiradi, lekin shahar, sanoat, yo‘l va uy-joy kengayishi hamda sho‘rlanish yoki cho‘llanish uni qisqartiradi. Qishloq xo‘jaligining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi kamayib bormoqda, bu iqtisodiyot tarkibining o‘zgarganini bildiradi.

EkstensivIntensiv
Mahsulot o‘sadiekin maydoni va mol soni ko‘payishihosildorlik va unumdorlik oshishi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tomorqada tuproq charchasa, hosil kamayadi, shuning uchun bog‘bon kompost qo‘shadi va ekinlarini almashtiradi. Dalalarda ham yerni parvarish qilish hosilni asraydi.

Kim ishlatadi

Agronom tuproq holatini kuzatadi, fermer ekin navbatini rejalashtiradi, melioratsiya muhandisi yerni yaxshilaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Gul tuvagi yoki bog‘dagi tuproqqa qarang (tatib ko‘rmang): quruq yoki nam, yumshoq yoki qattiqligini yozing va o‘simlikka nima kerak bo‘lishini ayting. Keyin qo‘lingizni yuving.

Namunalar
Zovur qazib yerosti suvini chiqarib yuborish va yerni yuvish sho‘rlangan dalada hosilni tiklaydi: bu melioratsiya.
Ekin maydonini o‘zgartirmasdan yangi serhosil nav va tomchilatib sug‘orish bilan hosilni oshirish — intensiv yo‘l.
Sinfda faoliyat

«Dala holati»: guruhlar rasmdagi sho‘rlangan dala uchun melioratsiya rejasini (zovur, yuvish, almashlab ekish) tuzadi.

Mashq
1
Melioratsiya nima?
2
Ekstensiv va intensiv qishloq xo‘jaligini farqlang.
3
Gektaridan 30 sentner hosil beradigan 40 gektar dala necha sentner beradi?
4
Nima uchun qishloq xo‘jaligida ko‘p ishlar mavsumiy?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQoshiqli plafon: kutubxona burchagi uchun LED chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →