JasurCho‘g‘lanma lampa shu qadar qizishi mumkinki, plastik bezakni eritib yuboradi. Shuning uchun hozir ko‘proq LED ishlatiladi.
S
Sinf rahbariShishani pichoq bilan kesish va yelimli pistolet — faqat kattalar nazoratida. Sim, patron va lampani 220 V ga ulash — faqat tok o‘chirilgan holda, kattalar tomonidan. Bizning maketimiz past kuchlanishli batareyada ishlaydi.
Z
ZarinaRejani Windows’da yozdik. Windows 1.0 1985-yilda chiqqan, XP — 2001, 10 — 2015, 11 — 2021-yilda.
A
AnvarBir vaqtda bir nechta oyna ochiq: jadval, hisobot va rasm. Ma’lumotni orqali ko‘chirib o‘tkazamiz.
TexnologiyaInformatika
🔒Qulf 1: Chiroq uchun plafon
Topshiriq: Nega plastik plafon ichiga cho‘g‘lanma lampa o‘rniga LED qo‘yamiz?
🔑 Kalit: Cho‘g‘lanma lampa qizib plastikni eritishi mumkin, shuning uchun plastik plafon ichiga LED qo‘yiladi. Pichoq, yelim va 220 V — faqat kattalar bilan.
Z
ZarinaOna tilidan: kesim ikki xil — fe’l kesim va ot kesim. «Lampa yonadi» — fe’l kesim: harakatni bildiradi.
A
Anvar«Kutubxona burchagi tinch» — ot kesim: kesim sifat bilan ifodalangan, eganing belgisini bildiradi.
M
MalikaKesimni topish uchun egadan so‘raymiz: «nima qildi?», «kim?», «qanday?».
J
JasurMatn bilan ishlash: Navoiydan parcha. Eski so‘zlarni lug‘atdan topib, hozirgicha yozamiz: durur — dir, anga — unga, erur — dir, dog‘i — yana.
Z
ZarinaRuscha: bitta bosh bo‘lakli gap bor. Aniq shaxsli gap 1- yoki 2-shaxs harakatini bildiradi: «Включаю лампу.» «Выключи свет!»
M
MalikaEga kerak emas, chunki fe’l oxiri shaxsni ko‘rsatadi. Agar «Я» qo‘shsak, gap ikki bosh bo‘lakli bo‘lib qoladi.
Ona tiliRus tili
🔒Qulf 2: Kesim va gap turlari
Topshiriq: Qaysi gap aniq shaxsli (bir bosh bo‘lakli)?
Seshanba
A
AnvarFizika: da bir qism ketma-ket, bir qism parallel. Avval parallel qismni bitta ekvivalent qarshilik bilan almashtiramiz.
M
MalikaChiroqimizda 10 Ω himoya rezistori va parallel ulangan ikki LED modul bor, har biri 20 Ω deb olamiz. Manba — 6 V.
ZarinaTekshiramiz: rezistorda 0,3 · 10 = 3 V, parallel qismda 0,3 · 10 = 3 V; 3 + 3 = 6 V ✓. Har modul 0,15 A, 0,15 + 0,15 = 0,3 A ✓.
A
AnvarKimyodan: galogenlar — ftor, xlor, brom, yod, astat. Tashqi qavatda 7 ta elektron bor, shuning uchun bitta elektron qabul qiladi, oksidlanish darajasi −1.
J
JasurMetallmaslar elektron qabul qilishga moyil, ko‘pincha oksidlovchi. Eng kuchlisi — ftor, undan keyin kislorod va xlor.
Z
ZarinaXlor — sariq-yashil gaz, brom — qizg‘ish-qo‘ng‘ir suyuqlik, yod — to‘q kulrang kristall. Bu moddalar bilan faqat o‘qituvchi ko‘rsatma tajribalarida ishlanadi.
FizikaKimyo
🔒Qulf 3: Aralash ulanish
Topshiriq: Chiroqda har bir LED modul orqali qancha tok o‘tadi?
🔑 Kalit: Aralash ulanish: parallel qism 10 Ω + rezistor 10 Ω = 20 Ω; 6 V da tok 0,3 A, har moduldan 0,15 A. Tekshiruv: 3 V + 3 V = 6 V.
M
MalikaPlafonni yoyib qo‘ysak, to‘g‘ri to‘rtburchak chiqadi: balandligi h, aylanasi c. Yuzi S = h · c.
A
AnvarO‘lchaganimizda: 19 ≤ h ≤ 21 sm va 39 ≤ c ≤ 41 sm. Musbat tengsizliklarni hadlab ko‘paytiramiz: 19 · 39 ≤ S ≤ 21 · 41.
J
JasurDemak 741 ≤ S ≤ 861 sm². Bitta qoshiq 4 sm × 5 sm = 20 sm² ni yopadi. 741 : 20 = 37,05 va 861 : 20 = 43,05.
Z
ZarinaEng yomon holda 44 ta kerak. Biz 45 ta qoshiq olamiz.
A
AnvarAgar plafonning ikkala o‘lchamini ikki baravar oshirsak, yuz 4 baravar ko‘payadi: (2a)² = 4a². Qoshiq ham 4 · 45 = 180 ta.
M
MalikaYuz birligi — kvadrat birlik. Yuzi 400 sm² kvadratning tomoni √400 = 20 sm, chunki 20² = 400.
AlgebraGeometriya
🔒Qulf 4: Qoshiq soni va yuz
Topshiriq: Plafonning ikkala o‘lchami 2 baravar oshsa, yuzi necha baravar oshadi?
🔑 Kalit: Plafon yuzi 741 dan 861 sm² gacha, 45 ta qoshiq yetadi. Ikki baravar katta plafon uchun yuz 4 baravar: 180 ta qoshiq.
Chorshanba
S
Sinf rahbariIqtisod darsida: odamning ichidagi boylik — bilim, ko‘nikma, tajriba, salomatlik — . O‘qish unga sarflangan investitsiya.
Demak, tadbirkorlikdan daromad — foyda, ya’ni tushum minus tannarx.
Iqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 5: Tannarx va foyda
Topshiriq: Chiroq tannarxi 13 500, sotish narxi 18 000 so‘m. Foyda qancha?
🔑 Kalit: Kichik plafonli chiroq tannarxi 13 500 so‘m (≤ 20 000), katta variant 27 000 so‘m (> 20 000).
A
AnvarFilm club evening is coming, so I read about the history of cinema. In 1878 Eadweard Muybridge photographed a running horse with a row of cameras.
Z
ZarinaOn 28 December 1895 the Lumière brothers held a paid public screening in Paris. The first films were silent.
J
JasurFilms with sound appeared in the late 1920s. Charlie Chaplin (1889–1977) was the best-known actor of the silent era.
M
MalikaIn a True / False / Not Given task we write Not Given when the text doesn’t say it. For example: “Chaplin made a film in Paris.” Not Given.
A
AnvarGenres: comedy, drama, action, adventure, horror, fantasy, science fiction. Have you ever seen a science-fiction film?
Z
ZarinaYes, I have. / No, I haven’t. And: I have never seen a horror film.
Ingliz tili
🔒Qulf 6: Kino tarixi
Topshiriq: Present Perfect: «Have you ever seen a comedy?» ga to‘g‘ri javob qaysi?
Payshanba
S
Sinf rahbariBiologiyadan 3-laboratoriya ishi: nafas olishda ko‘krak harakati. Juft bo‘lib ishlaymiz, o‘lchov kiyim ustidan, bir-birimizni hurmat bilan.
A
AnvarKo‘krak aylanasi tinch holatda 82 sm, chuqur nafasdan keyin 86 sm, chuqur chiqarishdan keyin 80 sm. Harakatchanligi: 86 − 80 = 6 sm.
Z
ZarinaIkkinchi ish: o‘qituvchi tayyorlagan ga toza shaxsiy naycha orqali faqat puflaymiz. Suv xiralashadi — chiqarilgan havoda karbonat angidrid bor.
M
MalikaDistillangan suvda o‘zgarish bo‘lmaydi. Ohakli suvni ichmaymiz, naychadan tortmaymiz; teriga tegsa ko‘p suv bilan yuvamiz.
J
JasurHazm qilish: ovqat og‘izdan halqum, qizilo‘ngach, oshqozon, ingichka va yo‘g‘on ichak orqali o‘tadi. Jigar va oshqozon osti bezi yordam beradi.
A
AnvarSo‘lakdagi ferment kraxmalni parchalay boshlaydi. Doimiy tishlar 32 ta: 8 + 4 + 8 + 12 = 32. Sut tishlari 20 ta.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)
🔒Qulf 7: Ko‘krak va ovqat hazm qilish
Topshiriq: Nafas olishda ko‘krak aylanasi 86 sm (chuqur nafas) va 80 sm (chuqur chiqarish) bo‘lsa, harakatchanlik qancha?
B
BoboQishda yer dam oladi, lekin ekin rejasini hozirdan tuzaman. Tomorqamiz 20 m × 25 m.
M
MalikaYuzi 20 · 25 = 500 m². 1 sotix = 100 m², demak 5 sotix. 1 gektar = 100 sotix, u gektarning 1/20 qismi.
Z
ZarinaGeografiyadan: sanoatda xomashyo — mehnat predmeti, mashina — mehnat quroli, qishloq xo‘jaligida esa yerning o‘zi ham predmet, ham qurol.
A
AnvarHosil yerning holatiga bog‘liq, shuning uchun : tekislash, sug‘orish, sho‘r yuvish, zovur qazish.
B
BoboAlmashlab ekish ham yaxshi: g‘o‘za bilan beda, makkajo‘xori, sholi almashtirilsa tuproq yaxshilanadi, sho‘r kamayadi, kasallik kam bo‘ladi.
J
JasurYer va suv cheklangan, shuning uchun O‘zbekiston uchun asosiy yo‘l — yo‘l: hosildorlikni oshirish.
Geografiya
🔒Qulf 8: Yer — mehnat quroli
Topshiriq: Hosil maydonni kengaytirish emas, hosildorlikni oshirish hisobiga o‘ssa, bu qanday yo‘l?
Z
ZarinaAdabiyot: Nodira 1792-yilda Andijonda tug‘ilgan, asl ismi Mohlaroyim. i — Nodira.
A
AnvarO‘zbekcha she’rlarini «Nodira» va «Komila», forsiy-tojikcha asarlarini «Maknuna» taxallusi bilan yozgan. Ya’ni ijodkor.
M
MalikaIjodida ayriliq (hijron) mavzusi muhim o‘rin tutadi. Darslikdagi she’rlarini o‘zimiz o‘qiymiz, matnini ko‘chirmaymiz.
J
JasurMusammat — bandlarga bo‘lingan she’r shakli.
Z
ZarinaChiroq plafoniga ikki tilda yozuv yozamiz: «Kitob — yorug‘lik» / “A book is light”.
Adabiyot
🔒Qulf 9: Nodira va ikki til
Topshiriq: Ikki tilda ijod qiluvchi shoir qanday ataladi?
Juma
S
Sinf rahbariBugungi tarix vazifasi: Xitoy va Buxoro amirligi haqida qisqa zamon chizig‘i.
J
JasurXitoy, XVI–XVIII asrlar. Min sulolasi inqirozga yuz tutdi: soliqlar oshdi, dehqonlar yerini yo‘qotdi, qo‘zg‘olonlar ko‘paydi.
A
Anvar1636-yilda manjurlar yetakchisi davlatni «Chin» deb atadi, 1644-yilda manjurlar Pekinga kirdi. Chin sulolasi 1911–1912-yillardagi inqilobgacha hukmronlik qildi.
Z
ZarinaXitoyda ipak va chinni Yevropada qadrlangan; 1757-yildan tashqi savdo asosan Guanchjou porti orqali olib borilgan.
M
MalikaBuxoro amirligida Amir Haydar muntazam armiya tuza boshladi, Amir Nasrullah esa 1837-yildagi harbiy islohot bilan ishni tugalladi.
A
AnvarAvval 800 sarboz va 250 to‘pchi tuzilgan, sarbozlar maxsus kiyim va maosh olgan. Chekkada 800 uyli Sarbozxona qurilgan.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 10: Xitoy va amirlik armiyasi
Topshiriq: 1837-yilda dastlab 800 sarboz va 250 to‘pchi tuzildi. Jami necha askar?
S
Sinf rahbariMaktab kengashi koridorda «Chiqayotib, chiroqni o‘chir» qoidasini taklif qilishni so‘radi. Kim taklif kirita oladi? Davlat-huquqdan eslaymiz.
Z
ZarinaOliy Majlis — davlat hokimiyatining oliy vakillik organi, qonun chiqaruvchi hokimiyat. Unda ikki palata bor: Qonunchilik palatasi va Senat.
A
AnvarQonunchilik palatasining 150 deputatini fuqarolar yashirin ovoz berish bilan saylaydi. Senat mintaqalar manfaatini ifodalaydi. Ikkala palataning muddati — besh yil.
M
MalikaQonun loyihasini kiritish huquqi — — Prezident, deputatlar, Vazirlar Mahkamasi, Konstitutsiyaviy sud va boshqa sub’ektlarga tegishli.
J
JasurBizning qoidamiz maktab kengashiga boradi: sinf jamoasi taklif kiritadi, kengash muhokama qiladi.
Siz
Taklifni LED chiroq bilan birga topshiramiz.
Davlat va huquq asoslari
🔒Qulf 11: Qonun chiqaruvchi organ
Topshiriq: Qonunchilik palatasida nechta deputat bor?
S
Sinf rahbariHisobotdan oldin qaror: kutubxona burchagi chirog‘ining qaysi varianti?
A
AnvarA: kichik plafon (45 qoshiq), ikki LED modul. B: katta plafon (180 qoshiq), ikki LED modul. C: kichik plafon, ichida cho‘g‘lanma lampa.
J
JasurC ni olib tashlaymiz: cho‘g‘lanma lampa qizib plastik qoshiqlarni eritishi mumkin.
ZarinaA: 13 500 so‘m, 6 500 qoladi. Sxemada tok 0,3 A, har moduldan 0,15 A — tekshiruv to‘g‘ri chiqdi.
A
Anvar45 ta qoshiq yuz bo‘yicha yetadi: 741–861 sm² uchun kamida 44 ta kerak.
Siz
A varianti. Ortgan 6 500 so‘mga plafonga yozuv bosamiz.
TexnologiyaIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 12: Yakuniy qaror
Topshiriq: Qaysi kalitlar C va B variantlarini rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 15 yulduz
Jamoa hisoboti
Qoshiqli plafon va LED chiroq: A varianti
Savol: kutubxona burchagi uchun yorug‘, arzon va xavfsiz chiroq qanday bo‘ladi? Loyiha: plastik qoshiqli plafon, ikki LED modul va rezistor. Ma’lumot: yuz 741–861 sm², 45 qoshiq; sxemada 20 Ω, 0,3 A; tannarx 13 500 so‘m. Natija: B pulga sig‘madi, C xavfli. Keyingi qadam: yorug‘likni o‘qish masofasida o‘lchash.
— 8-B jamoa
Topilgan kalitlar
Cho‘g‘lanma lampa qizib plastikni eritishi mumkin, shuning uchun plastik plafon ichiga LED qo‘yiladi. Pichoq, yelim va 220 V — faqat kattalar bilan.
Aralash ulanish: parallel qism 10 Ω + rezistor 10 Ω = 20 Ω; 6 V da tok 0,3 A, har moduldan 0,15 A. Tekshiruv: 3 V + 3 V = 6 V.
Plafon yuzi 741 dan 861 sm² gacha, 45 ta qoshiq yetadi. Ikki baravar katta plafon uchun yuz 4 baravar: 180 ta qoshiq.
Kichik plafonli chiroq tannarxi 13 500 so‘m (≤ 20 000), katta variant 27 000 so‘m (> 20 000).
Yulduzli savollar
Ikki 20 Ω li iste’molchi parallel ulansa, umumiy qarshilik qancha?
Yuzi 400 sm² bo‘lgan kvadratning tomoni qancha?
O‘ylab ko‘r: plafonning ikkala o‘lchami 3 baravar oshsa, yuz necha baravar oshadi va nega?