ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 15-hafta

Qoshiqli plafon: kutubxona burchagi uchun LED chiroq

🎯 Missiya: Kutubxona burchagi uchun plastik qoshiqli chiroqni qanday yasaymiz — yorug‘, arzon va xavfsiz bo‘lishi uchun?

Dushanba

Sinf rahbariQishda kun qisqa, kutubxona burchagi kechga tomon qorong‘i bo‘lib qoladi. Jamoa uchun missiya: o‘qish chirog‘ining ini loyihalash.
AnvarTexnologiyadan: plafon — yorug‘lik manbasini o‘rab turuvchi shaffof bezakli qopqoq; u nurni tarqatadi va ko‘zni qamashtirmaydi.
MalikaMateriallar: 5 litrli plastik shisha, plastik qoshiqlar, sim, va yorug‘lik manbasi. Qoshiqlar shisha atrofiga qatorlab yelimlanadi.
JasurCho‘g‘lanma lampa shu qadar qizishi mumkinki, plastik bezakni eritib yuboradi. Shuning uchun hozir ko‘proq LED ishlatiladi.
Sinf rahbariShishani pichoq bilan kesish va yelimli pistolet — faqat kattalar nazoratida. Sim, patron va lampani 220 V ga ulash — faqat tok o‘chirilgan holda, kattalar tomonidan. Bizning maketimiz past kuchlanishli batareyada ishlaydi.
ZarinaRejani Windows’da yozdik. Windows 1.0 1985-yilda chiqqan, XP — 2001, 10 — 2015, 11 — 2021-yilda.
AnvarBir vaqtda bir nechta oyna ochiq: jadval, hisobot va rasm. Ma’lumotni orqali ko‘chirib o‘tkazamiz.
TexnologiyaInformatika

Qulf 1: Chiroq uchun plafon

Topshiriq: Nega plastik plafon ichiga cho‘g‘lanma lampa o‘rniga LED qo‘yamiz?

🔑 Kalit: Cho‘g‘lanma lampa qizib plastikni eritishi mumkin, shuning uchun plastik plafon ichiga LED qo‘yiladi. Pichoq, yelim va 220 V — faqat kattalar bilan.

ZarinaOna tilidan: kesim ikki xil — fe’l kesim va ot kesim. «Lampa yonadi» — fe’l kesim: harakatni bildiradi.
Anvar«Kutubxona burchagi tinch» — ot kesim: kesim sifat bilan ifodalangan, eganing belgisini bildiradi.
MalikaKesimni topish uchun egadan so‘raymiz: «nima qildi?», «kim?», «qanday?».
JasurMatn bilan ishlash: Navoiydan parcha. Eski so‘zlarni lug‘atdan topib, hozirgicha yozamiz: durur — dir, anga — unga, erur — dir, dog‘i — yana.
ZarinaRuscha: bitta bosh bo‘lakli gap bor. Aniq shaxsli gap 1- yoki 2-shaxs harakatini bildiradi: «Включаю лампу.» «Выключи свет!»
MalikaEga kerak emas, chunki fe’l oxiri shaxsni ko‘rsatadi. Agar «Я» qo‘shsak, gap ikki bosh bo‘lakli bo‘lib qoladi.
Ona tiliRus tili

Qulf 2: Kesim va gap turlari

Topshiriq: Qaysi gap aniq shaxsli (bir bosh bo‘lakli)?

Seshanba

AnvarFizika: da bir qism ketma-ket, bir qism parallel. Avval parallel qismni bitta ekvivalent qarshilik bilan almashtiramiz.
MalikaChiroqimizda 10 Ω himoya rezistori va parallel ulangan ikki LED modul bor, har biri 20 Ω deb olamiz. Manba — 6 V.
JasurParallel qism: 20 · 20 : (20 + 20) = 10 Ω. Ketma-ket qism: 10 + 10 = 20 Ω. Tok: 6 : 20 = 0,3 A.
ZarinaTekshiramiz: rezistorda 0,3 · 10 = 3 V, parallel qismda 0,3 · 10 = 3 V; 3 + 3 = 6 V ✓. Har modul 0,15 A, 0,15 + 0,15 = 0,3 A ✓.
AnvarKimyodan: galogenlar — ftor, xlor, brom, yod, astat. Tashqi qavatda 7 ta elektron bor, shuning uchun bitta elektron qabul qiladi, oksidlanish darajasi −1.
JasurMetallmaslar elektron qabul qilishga moyil, ko‘pincha oksidlovchi. Eng kuchlisi — ftor, undan keyin kislorod va xlor.
ZarinaXlor — sariq-yashil gaz, brom — qizg‘ish-qo‘ng‘ir suyuqlik, yod — to‘q kulrang kristall. Bu moddalar bilan faqat o‘qituvchi ko‘rsatma tajribalarida ishlanadi.
FizikaKimyo

Qulf 3: Aralash ulanish

Topshiriq: Chiroqda har bir LED modul orqali qancha tok o‘tadi?

🔑 Kalit: Aralash ulanish: parallel qism 10 Ω + rezistor 10 Ω = 20 Ω; 6 V da tok 0,3 A, har moduldan 0,15 A. Tekshiruv: 3 V + 3 V = 6 V.

MalikaPlafonni yoyib qo‘ysak, to‘g‘ri to‘rtburchak chiqadi: balandligi h, aylanasi c. Yuzi S = h · c.
AnvarO‘lchaganimizda: 19 ≤ h ≤ 21 sm va 39 ≤ c ≤ 41 sm. Musbat tengsizliklarni hadlab ko‘paytiramiz: 19 · 39 ≤ S ≤ 21 · 41.
JasurDemak 741 ≤ S ≤ 861 sm². Bitta qoshiq 4 sm × 5 sm = 20 sm² ni yopadi. 741 : 20 = 37,05 va 861 : 20 = 43,05.
ZarinaEng yomon holda 44 ta kerak. Biz 45 ta qoshiq olamiz.
AnvarAgar plafonning ikkala o‘lchamini ikki baravar oshirsak, yuz 4 baravar ko‘payadi: (2a)² = 4a². Qoshiq ham 4 · 45 = 180 ta.
MalikaYuz birligi — kvadrat birlik. Yuzi 400 sm² kvadratning tomoni √400 = 20 sm, chunki 20² = 400.
AlgebraGeometriya

Qulf 4: Qoshiq soni va yuz

Topshiriq: Plafonning ikkala o‘lchami 2 baravar oshsa, yuzi necha baravar oshadi?

🔑 Kalit: Plafon yuzi 741 dan 861 sm² gacha, 45 ta qoshiq yetadi. Ikki baravar katta plafon uchun yuz 4 baravar: 180 ta qoshiq.

Chorshanba

Sinf rahbariIqtisod darsida: odamning ichidagi boylik — bilim, ko‘nikma, tajriba, salomatlik — . O‘qish unga sarflangan investitsiya.
JasurDaromad turlari: mehnatdan — ish haqi, ijaradan — renta, bankdagi pulga — foiz, aksiyadan — dividend, tadbirkorlikdan — foyda.
AnvarMisol narxlar bilan, bizning chiroq: 45 qoshiq 4 500 so‘m (bittasi 100 so‘m), ikki LED modul 6 000, rezistor, sim va yelim 3 000. Tannarxi: 4 500 + 6 000 + 3 000 = 13 500 so‘m.
ZarinaAjratilgan mablag‘ 20 000 so‘m: 20 000 − 13 500 = 6 500 qoladi.
MalikaKatta variant: 180 qoshiq 18 000 + 6 000 + 3 000 = 27 000 so‘m. 27 000 > 20 000.
JasurMaktab yarmarkasida chiroqni 18 000 so‘mdan sotsak, 18 000 − 13 500 = 4 500 so‘m bo‘lardi.
Demak, tadbirkorlikdan daromad — foyda, ya’ni tushum minus tannarx.
Iqtisodiy bilim asoslari

Qulf 5: Tannarx va foyda

Topshiriq: Chiroq tannarxi 13 500, sotish narxi 18 000 so‘m. Foyda qancha?

🔑 Kalit: Kichik plafonli chiroq tannarxi 13 500 so‘m (≤ 20 000), katta variant 27 000 so‘m (> 20 000).

AnvarFilm club evening is coming, so I read about the history of cinema. In 1878 Eadweard Muybridge photographed a running horse with a row of cameras.
ZarinaOn 28 December 1895 the Lumière brothers held a paid public screening in Paris. The first films were silent.
JasurFilms with sound appeared in the late 1920s. Charlie Chaplin (1889–1977) was the best-known actor of the silent era.
MalikaIn a True / False / Not Given task we write Not Given when the text doesn’t say it. For example: “Chaplin made a film in Paris.” Not Given.
AnvarGenres: comedy, drama, action, adventure, horror, fantasy, science fiction. Have you ever seen a science-fiction film?
ZarinaYes, I have. / No, I haven’t. And: I have never seen a horror film.
Ingliz tili

Qulf 6: Kino tarixi

Topshiriq: Present Perfect: «Have you ever seen a comedy?» ga to‘g‘ri javob qaysi?

Payshanba

Sinf rahbariBiologiyadan 3-laboratoriya ishi: nafas olishda ko‘krak harakati. Juft bo‘lib ishlaymiz, o‘lchov kiyim ustidan, bir-birimizni hurmat bilan.
AnvarKo‘krak aylanasi tinch holatda 82 sm, chuqur nafasdan keyin 86 sm, chuqur chiqarishdan keyin 80 sm. Harakatchanligi: 86 − 80 = 6 sm.
ZarinaIkkinchi ish: o‘qituvchi tayyorlagan ga toza shaxsiy naycha orqali faqat puflaymiz. Suv xiralashadi — chiqarilgan havoda karbonat angidrid bor.
MalikaDistillangan suvda o‘zgarish bo‘lmaydi. Ohakli suvni ichmaymiz, naychadan tortmaymiz; teriga tegsa ko‘p suv bilan yuvamiz.
JasurHazm qilish: ovqat og‘izdan halqum, qizilo‘ngach, oshqozon, ingichka va yo‘g‘on ichak orqali o‘tadi. Jigar va oshqozon osti bezi yordam beradi.
AnvarSo‘lakdagi ferment kraxmalni parchalay boshlaydi. Doimiy tishlar 32 ta: 8 + 4 + 8 + 12 = 32. Sut tishlari 20 ta.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Qulf 7: Ko‘krak va ovqat hazm qilish

Topshiriq: Nafas olishda ko‘krak aylanasi 86 sm (chuqur nafas) va 80 sm (chuqur chiqarish) bo‘lsa, harakatchanlik qancha?

BoboQishda yer dam oladi, lekin ekin rejasini hozirdan tuzaman. Tomorqamiz 20 m × 25 m.
MalikaYuzi 20 · 25 = 500 m². 1 sotix = 100 m², demak 5 sotix. 1 gektar = 100 sotix, u gektarning 1/20 qismi.
ZarinaGeografiyadan: sanoatda xomashyo — mehnat predmeti, mashina — mehnat quroli, qishloq xo‘jaligida esa yerning o‘zi ham predmet, ham qurol.
AnvarHosil yerning holatiga bog‘liq, shuning uchun : tekislash, sug‘orish, sho‘r yuvish, zovur qazish.
BoboAlmashlab ekish ham yaxshi: g‘o‘za bilan beda, makkajo‘xori, sholi almashtirilsa tuproq yaxshilanadi, sho‘r kamayadi, kasallik kam bo‘ladi.
JasurYer va suv cheklangan, shuning uchun O‘zbekiston uchun asosiy yo‘l — yo‘l: hosildorlikni oshirish.
Geografiya

Qulf 8: Yer — mehnat quroli

Topshiriq: Hosil maydonni kengaytirish emas, hosildorlikni oshirish hisobiga o‘ssa, bu qanday yo‘l?

ZarinaAdabiyot: Nodira 1792-yilda Andijonda tug‘ilgan, asl ismi Mohlaroyim. i — Nodira.
AnvarO‘zbekcha she’rlarini «Nodira» va «Komila», forsiy-tojikcha asarlarini «Maknuna» taxallusi bilan yozgan. Ya’ni ijodkor.
MalikaIjodida ayriliq (hijron) mavzusi muhim o‘rin tutadi. Darslikdagi she’rlarini o‘zimiz o‘qiymiz, matnini ko‘chirmaymiz.
JasurMusammat — bandlarga bo‘lingan she’r shakli.
ZarinaChiroq plafoniga ikki tilda yozuv yozamiz: «Kitob — yorug‘lik» / “A book is light”.
Adabiyot

Qulf 9: Nodira va ikki til

Topshiriq: Ikki tilda ijod qiluvchi shoir qanday ataladi?

Juma

Sinf rahbariBugungi tarix vazifasi: Xitoy va Buxoro amirligi haqida qisqa zamon chizig‘i.
JasurXitoy, XVI–XVIII asrlar. Min sulolasi inqirozga yuz tutdi: soliqlar oshdi, dehqonlar yerini yo‘qotdi, qo‘zg‘olonlar ko‘paydi.
Anvar1636-yilda manjurlar yetakchisi davlatni «Chin» deb atadi, 1644-yilda manjurlar Pekinga kirdi. Chin sulolasi 1911–1912-yillardagi inqilobgacha hukmronlik qildi.
ZarinaXitoyda ipak va chinni Yevropada qadrlangan; 1757-yildan tashqi savdo asosan Guanchjou porti orqali olib borilgan.
MalikaBuxoro amirligida Amir Haydar muntazam armiya tuza boshladi, Amir Nasrullah esa 1837-yildagi harbiy islohot bilan ishni tugalladi.
AnvarAvval 800 sarboz va 250 to‘pchi tuzilgan, sarbozlar maxsus kiyim va maosh olgan. Chekkada 800 uyli Sarbozxona qurilgan.
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 10: Xitoy va amirlik armiyasi

Topshiriq: 1837-yilda dastlab 800 sarboz va 250 to‘pchi tuzildi. Jami necha askar?

Sinf rahbariMaktab kengashi koridorda «Chiqayotib, chiroqni o‘chir» qoidasini taklif qilishni so‘radi. Kim taklif kirita oladi? Davlat-huquqdan eslaymiz.
ZarinaOliy Majlis — davlat hokimiyatining oliy vakillik organi, qonun chiqaruvchi hokimiyat. Unda ikki palata bor: Qonunchilik palatasi va Senat.
AnvarQonunchilik palatasining 150 deputatini fuqarolar yashirin ovoz berish bilan saylaydi. Senat mintaqalar manfaatini ifodalaydi. Ikkala palataning muddati — besh yil.
MalikaQonun loyihasini kiritish huquqi — — Prezident, deputatlar, Vazirlar Mahkamasi, Konstitutsiyaviy sud va boshqa sub’ektlarga tegishli.
JasurBizning qoidamiz maktab kengashiga boradi: sinf jamoasi taklif kiritadi, kengash muhokama qiladi.
Taklifni LED chiroq bilan birga topshiramiz.
Davlat va huquq asoslari

Qulf 11: Qonun chiqaruvchi organ

Topshiriq: Qonunchilik palatasida nechta deputat bor?

Sinf rahbariHisobotdan oldin qaror: kutubxona burchagi chirog‘ining qaysi varianti?
AnvarA: kichik plafon (45 qoshiq), ikki LED modul. B: katta plafon (180 qoshiq), ikki LED modul. C: kichik plafon, ichida cho‘g‘lanma lampa.
JasurC ni olib tashlaymiz: cho‘g‘lanma lampa qizib plastik qoshiqlarni eritishi mumkin.
MalikaB: tannarx 27 000 so‘m, mablag‘ 20 000. 27 000 > 20 000, pul yetmaydi.
ZarinaA: 13 500 so‘m, 6 500 qoladi. Sxemada tok 0,3 A, har moduldan 0,15 A — tekshiruv to‘g‘ri chiqdi.
Anvar45 ta qoshiq yuz bo‘yicha yetadi: 741–861 sm² uchun kamida 44 ta kerak.
A varianti. Ortgan 6 500 so‘mga plafonga yozuv bosamiz.
TexnologiyaIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 12: Yakuniy qaror

Topshiriq: Qaysi kalitlar C va B variantlarini rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 15 yulduz

Jamoa hisoboti

Qoshiqli plafon va LED chiroq: A varianti

Savol: kutubxona burchagi uchun yorug‘, arzon va xavfsiz chiroq qanday bo‘ladi? Loyiha: plastik qoshiqli plafon, ikki LED modul va rezistor. Ma’lumot: yuz 741–861 sm², 45 qoshiq; sxemada 20 Ω, 0,3 A; tannarx 13 500 so‘m. Natija: B pulga sig‘madi, C xavfli. Keyingi qadam: yorug‘likni o‘qish masofasida o‘lchash.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. Cho‘g‘lanma lampa qizib plastikni eritishi mumkin, shuning uchun plastik plafon ichiga LED qo‘yiladi. Pichoq, yelim va 220 V — faqat kattalar bilan.
  2. Aralash ulanish: parallel qism 10 Ω + rezistor 10 Ω = 20 Ω; 6 V da tok 0,3 A, har moduldan 0,15 A. Tekshiruv: 3 V + 3 V = 6 V.
  3. Plafon yuzi 741 dan 861 sm² gacha, 45 ta qoshiq yetadi. Ikki baravar katta plafon uchun yuz 4 baravar: 180 ta qoshiq.
  4. Kichik plafonli chiroq tannarxi 13 500 so‘m (≤ 20 000), katta variant 27 000 so‘m (> 20 000).

Yulduzli savollar

  1. Ikki 20 Ω li iste’molchi parallel ulansa, umumiy qarshilik qancha?

  2. Yuzi 400 sm² bo‘lgan kvadratning tomoni qancha?

  3. O‘ylab ko‘r: plafonning ikkala o‘lchami 3 baravar oshsa, yuz necha baravar oshadi va nega?

Hikoyadagi darslar