ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Vitaminlar, energiya sarfi va 5-laboratoriya

Darslar 36–38 · 3 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
36

Vitaminlar va ularning ahamiyati

Darslik: 100–102-betlar
MaqsadVitaminlar turlari, manbalari, yetishmasligi va ularni saqlash qoidalarini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
vitamin · vitaminavitaminoz · vitamin deficiency diseasekarotin · carotene, provitamin Araxit · rickets
Tushuntirish

Vitaminlar – organizmga juda oz miqdorda kerak, lekin hayot uchun zarur organik moddalar; ular qurilish yoki energiya manbai emas, fermentlar ishiga yordam beradi va moddalar almashinuvini tartibga soladi. Organizm ularni asosan ovqatdan oladi, ba’zilari (masalan, K) ichak bakteriyalari tomonidan hosil bo‘ladi, D vitamini esa quyosh nuri ta’sirida terida hosil bo‘ladi. A vitamini (baliq, jigar, tuxum sarig‘i, sabzi va qovoqdagi karotin) ko‘rishga va o‘sishga yordam beradi; yetishmasa, qorong‘ida ko‘rish buziladi. C vitamini (na’matak, sitrus, qora smorodina, ko‘katlar) to‘qimalar va immunitet uchun kerak; juda yetishmasa singa bo‘ladi. B guruhi (B₁ – don, dukkak, B₁₂ – hayvon mahsulotlari) nerv va qon hosil bo‘lishi uchun muhim. D vitamini kalsiy va fosforning o‘zlashtirilishiga yordam beradi; yetishmasa, bolalarda suyaklar yumshoq bo‘lib, raxit paydo bo‘ladi – ochiq havoda yurish, baliq, tuxum va shifokor nazorati foydali. Vitaminlarni saqlash: sabzavotlarni uzoq qaynatmaslik, tozalagach tezda ishlatish, mevalarni xom yeyish. Vitamin qo‘shimchalarini faqat shifokor tavsiyasi bilan qabul qiling – ortiqchasi zarar beradi; xilma-xil ovqat odatda yetarli.

VitaminManbalarYetishmasa
Abaliq, jigar, tuxum sarig‘i, sabzi, qovoqqorong‘ida ko‘rish buziladi
Cna’matak, sitrus, qora smorodina, ko‘katlarsinga
Dquyosh nuri (terida), baliq, tuxumraxit
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bozorda fasllar bilan mevalar va sabzavotlar almashadi. Odamlar yil bo‘yi xilma-xil narsa yeydi, chunki turli oziq turli vitaminlar beradi.

Kim ishlatadi

Dietolog xilma-xil ovqatlanishni tavsiya qiladi, dehqon mavsumiy mahsulot yetishtiradi, oziq-ovqat texnologi mahsulotni saqlash usulini tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

«Fasllar likopchasi» ro‘yxatini tuzing: yashaydigan joyingizdagi bahor, yoz, kuz va qish uchun bittadan meva yoki sabzavot yozing.

Namunalar
Qishda sabzi, olma, karam, quritilgan meva va ko‘katlar vitamin manbai bo‘la oladi.
Sabzi salatiga oz moy qo‘shilsa, A vitamini (karotin) yaxshiroq o‘zlashtiriladi, chunki u yog‘da eriydi.
Sinfda faoliyat

Vitamin A, C, D, B manbalari bilan «rangli ovqat haftaligi» jadvalini tuzing: har bir kun uchun 1 ta mahsulot. Quyosh nurida xavfsiz sayr qilish qoidalarini yozing (kattalar nazoratida, bosh kiyim, tushlik qizig‘ida emas).

Mashq
1
Vitaminlar nima va nima uchun kerak?
2
A, C va D vitaminlari yetishmasa, qanday muammo bo‘lishi mumkin?
3
D vitamini qanday hosil bo‘ladi?
4
Nima uchun vitamin tabletkalarini o‘zboshimchalik bilan ichmaslik kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzlamaydigan zina uchun iliq plastinaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →