Vitaminlar va ularning ahamiyati
Vitaminlar – organizmga juda oz miqdorda kerak, lekin hayot uchun zarur organik moddalar; ular qurilish yoki energiya manbai emas, fermentlar ishiga yordam beradi va moddalar almashinuvini tartibga soladi. Organizm ularni asosan ovqatdan oladi, ba’zilari (masalan, K) ichak bakteriyalari tomonidan hosil bo‘ladi, D vitamini esa quyosh nuri ta’sirida terida hosil bo‘ladi. A vitamini (baliq, jigar, tuxum sarig‘i, sabzi va qovoqdagi karotin) ko‘rishga va o‘sishga yordam beradi; yetishmasa, qorong‘ida ko‘rish buziladi. C vitamini (na’matak, sitrus, qora smorodina, ko‘katlar) to‘qimalar va immunitet uchun kerak; juda yetishmasa singa bo‘ladi. B guruhi (B₁ – don, dukkak, B₁₂ – hayvon mahsulotlari) nerv va qon hosil bo‘lishi uchun muhim. D vitamini kalsiy va fosforning o‘zlashtirilishiga yordam beradi; yetishmasa, bolalarda suyaklar yumshoq bo‘lib, raxit paydo bo‘ladi – ochiq havoda yurish, baliq, tuxum va shifokor nazorati foydali. Vitaminlarni saqlash: sabzavotlarni uzoq qaynatmaslik, tozalagach tezda ishlatish, mevalarni xom yeyish. Vitamin qo‘shimchalarini faqat shifokor tavsiyasi bilan qabul qiling – ortiqchasi zarar beradi; xilma-xil ovqat odatda yetarli.
Vitamin A, C, D, B manbalari bilan «rangli ovqat haftaligi» jadvalini tuzing: har bir kun uchun 1 ta mahsulot. Quyosh nurida xavfsiz sayr qilish qoidalarini yozing (kattalar nazoratida, bosh kiyim, tushlik qizig‘ida emas).