Nafas olish organlarining tuzilishi
Nafas olishda organizm kislorod oladi va karbonat angidrid chiqaradi; hujayralarda kislorod ishtirokida moddalar parchalanib, energiya ajraladi. Havo yo‘llari: burun bo‘shlig‘i, halqum, hiqildoq, kekirdak va bronxlar. Burunda havo changdan tozalanadi, namlanadi va isiydi; yutinganda hiqildoqusti tog‘ayi yo‘lni yopib, ovqatni nafas yo‘liga kiritmaydi. Hiqildoqda ovoz paylari bor: chiqarilgan havo ularni tebratadi, lab, til va jag‘ harakati esa tovushni nutqqa aylantiradi; paylar kalta va ingichka bo‘lsa, ovoz ingichka (yuqori) chiqadi, o‘smirlik davrida ovoz paylari o‘sishi tufayli ovoz o‘zgaradi – bu me’yoriy hol. Bronxlar o‘pkada shoxlanib, uchi yupqa devorli alveolalar bilan tugaydi; alveolalarni kapillar to‘ri o‘rab turadi, shu yerda gaz almashinuvi bo‘ladi. O‘pkalar ikki qavat plevra bilan qoplangan. Nafas olishda tashqi qovurg‘alararo muskullar va diafragma qisqaradi, ko‘krak qafasi kengayadi va havo o‘pkaga kiradi; chiqarishda muskullar bo‘shashadi, ko‘krak qafasi kichrayadi va havo chiqadi. Tinch kattada daqiqasiga taxminan 16–18 marta nafas olinadi.
Qo‘lingizni qovurg‘angiz ustiga qo‘yib, tinch va chuqur nafas oling: ko‘krak qafasi qanday kengayishini his qiling. Bir daqiqada nafaslar sonini sanang (yengil, majburlamasdan).