Bosh miya katta yarimsharlarining tuzilishi
Bosh miya katta yarimsharlari – o‘ng va chap yarimshar; ularni nerv tolalaridan iborat qadoq tana bog‘lab turadi. Sirtida kulrang modda – qalinligi taxminan 2–3 mm bo‘lgan po‘stloq, ostida esa oq modda joylashgan. Po‘stloq pushta va egatlarga burishgan, shu sababli kalla qutisiga ko‘p hujayra sig‘adi: unda o‘n milliardlab neyron bor. Yarimsharlar peshana, tepa, chakka va ensa bo‘laklariga bo‘linadi. Ensa bo‘lagida ko‘rish, chakka bo‘lagida eshitish markazi joylashgan; markaziy egatning oldida harakat, orqasida teri-muskul sezgi zonasi bor; hid va ta’m markazlari ham o‘z joylarida. Sezish zonalari sezgi organlaridan impuls qabul qiladi, harakat zonalari muskullarni ixtiyoriy harakatga keltiradi. Assotsiativ zonalar sezgi va harakat zonalarini bir-biri bilan bog‘lab, ma’lumotni tahlil qiladi; fikrlash, nutq, xotira va o‘rganish shunga bog‘liq. Po‘stloq odamning oliy nerv faoliyati uchun asos hisoblanadi.
| Bo‘lak / zona | Vazifasi |
|---|---|
| ensa bo‘lagi | ko‘rish markazi |
| chakka bo‘lagi | eshitish markazi |
| markaziy egat oldida | harakat zonasi |
| markaziy egat orqasida | teri-muskul sezgi zonasi |
O‘quvchi devordagi e’lonni ko‘rib, ovoz chiqarib o‘qiydi va o‘z ovozini eshitadi. Ko‘rish, nutq va eshitish uchun mas’ul po‘stloq sohalari birgalikda ishlaydi.
Nevrolog insultdan keyin tilni tiklashga yordam beradi, logoped nutqni mashq qildiradi, tadqiqotchi miya sohalarini o‘rganadi.
Qisqa gapni avval ichingizda, keyin ovoz chiqarib o‘qing, so‘ng yozing. Har gal qaysi ko‘nikmalar ishlaganini aytib bering.
Yarimsharlar xaritasi: peshana, tepa, chakka, ensa bo‘laklarini turli rangda bo‘yang va ko‘rish, eshitish, harakat, teri sezgisi markazlarini belgilang. Mantiqiy javob: nega po‘stloq burishgan?