Bosh miya katta yarimsharlarining tuzilishi
Bosh miya katta yarimsharlari – o‘ng va chap yarimshar; ularni nerv tolalaridan iborat qadoq tana bog‘lab turadi. Sirtida kulrang modda – qalinligi taxminan 2–3 mm bo‘lgan po‘stloq, ostida esa oq modda joylashgan. Po‘stloq pushta va egatlarga burishgan, shu sababli kalla qutisiga ko‘p hujayra sig‘adi: unda o‘n milliardlab neyron bor. Yarimsharlar peshana, tepa, chakka va ensa bo‘laklariga bo‘linadi. Ensa bo‘lagida ko‘rish, chakka bo‘lagida eshitish markazi joylashgan; markaziy egatning oldida harakat, orqasida teri-muskul sezgi zonasi bor; hid va ta’m markazlari ham o‘z joylarida. Sezish zonalari sezgi organlaridan impuls qabul qiladi, harakat zonalari muskullarni ixtiyoriy harakatga keltiradi. Assotsiativ zonalar sezgi va harakat zonalarini bir-biri bilan bog‘lab, ma’lumotni tahlil qiladi; fikrlash, nutq, xotira va o‘rganish shunga bog‘liq. Po‘stloq odamning oliy nerv faoliyati uchun asos hisoblanadi.
Yarimsharlar xaritasi: peshana, tepa, chakka, ensa bo‘laklarini turli rangda bo‘yang va ko‘rish, eshitish, harakat, teri sezgisi markazlarini belgilang. Mantiqiy javob: nega po‘stloq burishgan?