Qon va uning vazifasi
Organizmning ichki muhiti uch suyuqlikdan tarkib topgan – qon, to‘qima suyuqligi va limfa; ular o‘zaro aylanib turadi: plazmaning bir qismi kapillardan hujayralar orasiga sizib chiqadi, ortiqcha suyuqlik limfaga aylanadi va limfa yo‘llari bo‘ylab qayta qon oqimiga quyiladi. Qonning uch asosiy vazifasi bor. Transport: kislorod va karbonat angidrid, oziq moddalar, gormonlar va almashinuv mahsulotlarini tashiydi. Boshqarish: gormonlarni yetkazadi, tana haroratini va suv-tuz muvozanatini bir tekis tutishga yordam beradi. Himoya: leykotsitlar mikroblarni yutib zararsizlantiradi, plazmadagi antitelolar esa ularni bog‘laydi. Qon suvdan taxminan 5 marta yopishqoqroq; bunga eritrotsitlar va oqsillar sabab bo‘ladi. Qonning osmotik bosimi plazmadagi tuzlarga bog‘liq; 0,9 % li osh tuzi eritmasi (izotonik eritma) qon hujayralariga zarar yetkazmaydi, toza suv esa hujayrani shishirib yorib yuborishi mumkin. Kattalarda qon taxminan 5 litr; ko‘p qon yo‘qotish xavfli.
Daftarga sxema chizing: plazma → to‘qima suyuqligi → limfa → qon. Har bir strelkaga ushbu o‘tish nima orqali bo‘lishini yozing (kapillar devori, limfa tomiri).