Ovqat hazm qilishning boshqarilishi
Ovqat tilning ta’m retseptorlarini qo‘zg‘atadi; impuls sezuvchi nerv orqali uzunchoq miyadagi hazm markaziga boradi, undan harakatlantiruvchi nervlar so‘lak va oshqozon bezlariga shira ajratishni buyuradi. I.P. Pavlov itlar ustidagi tajribalarida shira nafaqat ovqat tushganda, balki uni ko‘rganda, hidini sezganda yoki odatiy signalda ham ajralishini ko‘rsatgan – bu shartli refleks, ishtaha shirasi. Gumoral boshqarishda oshqozon va ichak hosil qiladigan gormonlar (masalan, gastrin) va boshqa bezlar gormonlari bezlar ishiga ta’sir qiladi. Issiqda hazm sekinlashadi, shuning uchun yozda yengil, suyuq taomlar, meva va sabzavotlar mos. Ovqatlanish gigiyenasi: kuniga 3–4 marta, belgilangan vaqtda, shoshilmasdan, yaxshilab chaynab yeyish; ovqat paytida shovqin, kitob va telefon bilan chalg‘imaslik; qo‘lni yuvish; ortiqcha yeb qo‘ymaslik. Hazm organlarini shifokorlar rentgen, endoskop (ingichka kameralik asbob) va ultratovush yordamida tekshiradi – buni o‘zboshimchalik bilan qilib bo‘lmaydi. Ovqatlanish haqida har kimning ehtiyoji har xil; tana shakli va vazni haqida tashvish bo‘lsa, shifokor yoki ota-onaga murojaat qiling, o‘zboshimchalik bilan parhez qilmang.
Bir kunlik odatiy ovqat tartibingizni jadval qiling: vaqt – ovqat turi. Qanday vaqt oralig‘i bor? Oilangiz bilan «tinch ovqatlanish» qoidasini (telefonsiz, birga) kelishing. Bu jadvalga kaloriya yoki vazn yozilmaydi.