☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Vitaminlar, energiya sarfi va 5-laboratoriya

Darslar 36–38 · 3 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
38

5-laboratoriya mashg‘uloti: Jadvallar yordamida ovqat ratsionidagi oqsil, yog‘ va karbonsuvlarni aniqlash

Darslik: 107–108-betlar
Maqsad5-laboratoriya mashg‘uloti: jadval yordamida ovqat tarkibidagi oqsil, yog‘ va karbonsuvni aniqlash va muvozanatli menyu tuzishni bayon qiladi.
Yangi so‘zlar
oziq tarkibi jadvali · food composition tablemuvozanatli menyu · balanced menuporsiya · portionkletchatka · fibre
Tushuntirish

Ish maqsadi – mahsulotlarning oqsil, yog‘ va karbonsuv tarkibi bilan tanishish va xilma-xil menyu tuzish. Jadvalda har bir mahsulotning 100 g da oqsil, yog‘ va karbonsuv grammi ko‘rsatilgan. Ish tartibi: 1) jadvaldan 6–8 mahsulotni (non, guruch, go‘sht, tuxum, sut, qatiq, sabzavot, meva, moy) tanlang; 2) har birining tarkibini yozing; 3) menyuning bitta kuni uchun mahsulotlar va porsiyalarni (gramm) belgilab, proporsiya bilan oqsil, yog‘ va karbonsuv grammini hisoblang (masalan, 100 g da 20 g oqsil bo‘lsa, 150 g da 30 g); 4) har bir ovqatda oqsil manbai, sabzavot yoki meva va to‘yimli karbonsuv bo‘lishini tekshiring. Bu amaliy ish – hisoblash mashqi; kaloriya normasiga moslashtirish, vazn kamaytirish yoki ko‘paytirish maqsadi yo‘q. Jadval ma’lumotlari taxminiy; har kimning ehtiyoji alohida, shaxsiy menyu bo‘yicha shifokor yoki dietolog maslahatidan foydalaning. Xulosa: xilma-xil mahsulotlar birgalikda organizmni zarur moddalar bilan ta’minlaydi.

Namunalar
Agar 100 g tvorogda 16 g oqsil bo‘lsa, 150 g da 16 × 150 : 100 = 24 g oqsil bo‘ladi.
Nonushta menyusi: tuxum (oqsil), non (karbonsuv), pomidor-bodring (vitamin, kletchatka) – xilma-xil.
Sinfda faoliyat

Jadval bo‘yicha o‘z kunlik menyuingizni tuzing. Faqat oqsil, yog‘ va karbonsuv grammini yozing; o‘zingizni boshqalar bilan taqqoslamang va «yaxshi/yomon» ball qo‘ymang.

Mashq
1
Agar 100 g mahsulotda 8 g oqsil bo‘lsa, 250 g da necha gramm oqsil bo‘ladi?
2
Qaysi mahsulotlar oqsilga, qaysilari karbonsuvga boy?
3
Muvozanatli menyuda har bir ovqatda nimalar bo‘lishi kerak?
4
Nima uchun bu amaliy ishda kaloriya normasi yoki vazn maqsadi qo‘yilmaydi?