ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Vitaminlar, energiya sarfi va 5-laboratoriya

Darslar 36–38 · 3 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
38

5-laboratoriya mashg‘uloti: Jadvallar yordamida ovqat ratsionidagi oqsil, yog‘ va karbonsuvlarni aniqlash

Darslik: 107–108-betlar
Maqsad5-laboratoriya mashg‘uloti: jadval yordamida ovqat tarkibidagi oqsil, yog‘ va karbonsuvni aniqlash va muvozanatli menyu tuzishni bayon qiladi.
Yangi so‘zlar
oziq tarkibi jadvali · food composition tablemuvozanatli menyu · balanced menuporsiya · portionkletchatka · fibre
Tushuntirish

Ish maqsadi – mahsulotlarning oqsil, yog‘ va karbonsuv tarkibi bilan tanishish va xilma-xil menyu tuzish. Jadvalda har bir mahsulotning 100 g da oqsil, yog‘ va karbonsuv grammi ko‘rsatilgan. Ish tartibi: 1) jadvaldan 6–8 mahsulotni (non, guruch, go‘sht, tuxum, sut, qatiq, sabzavot, meva, moy) tanlang; 2) har birining tarkibini yozing; 3) menyuning bitta kuni uchun mahsulotlar va porsiyalarni (gramm) belgilab, proporsiya bilan oqsil, yog‘ va karbonsuv grammini hisoblang (masalan, 100 g da 20 g oqsil bo‘lsa, 150 g da 30 g); 4) har bir ovqatda oqsil manbai, sabzavot yoki meva va to‘yimli karbonsuv bo‘lishini tekshiring. Bu amaliy ish – hisoblash mashqi; kaloriya normasiga moslashtirish, vazn kamaytirish yoki ko‘paytirish maqsadi yo‘q. Jadval ma’lumotlari taxminiy; har kimning ehtiyoji alohida, shaxsiy menyu bo‘yicha shifokor yoki dietolog maslahatidan foydalaning. Xulosa: xilma-xil mahsulotlar birgalikda organizmni zarur moddalar bilan ta’minlaydi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Oshpaz 4 kishilik retsept bo‘yicha 200 g guruch ishlatadi. 6 kishiga tayyorlash uchun miqdorni 200 : 4 × 6 = 300 g qilib oshiradi. Laboratoriya ishidagi jadval bilan hisoblash ham shunday nisbat asosida bajariladi.

Kim ishlatadi

Maktab oshxonasi oshpazi retseptni kishi soniga moslaydi, dietolog menyuni tuzadi, sport jamoasi ovqat rejasini hisoblaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror taom retseptini eslang va ikki mehmon ko‘paysa, qaysi uchta miqdorni qanchaga o‘zgartirishingizni yozing.

Namunalar
ƒFormula
16 × 150 : 100 = 24
100 g tvorogda 16 g oqsil → 150 g tvorogda 24 g oqsil
Agar 100 g tvorogda 16 g oqsil bo‘lsa, 150 g da 16 × 150 : 100 = 24 g oqsil bo‘ladi.
Nonushta menyusi: tuxum (oqsil), non (karbonsuv), pomidor-bodring (vitamin, kletchatka) – xilma-xil.
Sinfda faoliyat

Jadval bo‘yicha o‘z kunlik menyuingizni tuzing. Faqat oqsil, yog‘ va karbonsuv grammini yozing; o‘zingizni boshqalar bilan taqqoslamang va «yaxshi/yomon» ball qo‘ymang.

Mashq
1
Agar 100 g mahsulotda 8 g oqsil bo‘lsa, 250 g da necha gramm oqsil bo‘ladi?
2
Qaysi mahsulotlar oqsilga, qaysilari karbonsuvga boy?
3
Muvozanatli menyuda har bir ovqatda nimalar bo‘lishi kerak?
4
Nima uchun bu amaliy ishda kaloriya normasi yoki vazn maqsadi qo‘yilmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzlamaydigan zina uchun iliq plastinaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →