ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

O‘sish va rivojlanish; odamning tabiati

Darslar 67–68 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
67

Bolaning o‘sishi va rivojlanishi

Darslik: 178–180-betlar
MaqsadOdam hayotining yosh davrlarini, o‘smirlik (balog‘at) davridagi tabiiy o‘zgarishlarni va sog‘lom rivojlanish uchun gigiyena va rejimni tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
o‘sish · growth, increase in sizerivojlanish · development, appearance of new featureso‘smirlik · adolescencebalog‘at · puberty
Tushuntirish

O‘sish – tananing bo‘yi va massasining ortishi, rivojlanish esa yangi belgi va qobiliyatlarning paydo bo‘lishi. Darslikdagi davrlar: chaqaloqlik (1 oygacha), go‘daklik (1 yoshgacha), maktabgacha davr, maktab yoshi, so‘ng yetuklik, keksalik. Chaqaloq bir yoshda yura boshlaydi, 2–4 yoshda nutqi tez rivojlanadi. Bolalik davrida suyaklar ko‘p tog‘ayli va egiluvchan, shuning uchun to‘g‘ri o‘tirish, og‘ir yuk ko‘tarmaslik, harakat va uyqu muhim. O‘sish bir tekis bo‘lmaydi: qizlarda taxminan 10–12, o‘g‘il bolalarda taxminan 12–16 yoshda tezlashadi, bo‘y o‘sishi 20–25 yoshgacha davom etishi mumkin; har bir bolaning vaqti bir oz boshqacha, bu normal. O‘smirlik (balog‘at) davrida ichki sekretsiya bezlari, jumladan jinsiy bezlar gormonlari ta’sirida tana o‘zgaradi, ikkilamchi jinsiy belgilar paydo bo‘ladi, kayfiyat tez o‘zgarishi mumkin. Bu hamma uchun tabiiy jarayon; tengdoshlar bilan taqqoslash shart emas, o‘zgarishlar haqida savol bo‘lsa, ishongan kattalar yoki shifokor bilan gaplashing. Sog‘lom rivojlanish uchun: kun tartibi, uyqu (taxminan 8–10 soat), xilma-xil ovqat, harakat va sport, shaxsiy gigiyena (kunlik yuvinish, toza kiyim), ekranni cheklash, do‘stlik va qiziqarli mashg‘ulotlar. Yoshingizga mos tana o‘lchamini o‘zgartirish uchun parhezga o‘tmang: ovqatlanish haqida savollar bo‘lsa, shifokorga ko‘rining.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yangi o‘quv yilida o‘qituvchi parta va stullarni o‘quvchilar bo‘yiga moslab sozlaydi, chunki bir yoshdagi bolalarning bo‘yi turlicha bo‘ladi. Bu o‘sish tezligi har kimda har xil ekanini ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Bolalar shifokori o‘sish va rivojlanishni kuzatadi, maktab hamshirasi o‘quvchilarning savollariga javob beradi, jismoniy tarbiya o‘qituvchisi mashqlarni yoshga moslaydi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘sish va balog‘at haqida ishongan kattadan (ota-ona, o‘qituvchi, hamshira) so‘ramoqchi bo‘lgan uchta savolingizni yozing. Ular faqat o‘zingiz uchun.

Namunalar
Sinfdagi ba’zi o‘quvchilar bo‘yi tez o‘sadi, ba’zilariniki keyinroq – bu odatiy farq.
✓Maslahat
Sog‘lom rivojlanish uchun: kun tartibi, uyqu (taxminan 8–10 soat), xilma-xil ovqat, harakat va sport.
Sog‘lom o‘sish uchun kunlik harakat, uyqu va xilma-xil ovqat birgalikda muhim.
Sinfda faoliyat

Hayot yo‘li lentasi: 6 ta davrni (chaqaloqlik, go‘daklik, maktabgacha, maktab yoshi, yetuklik, keksalik) kartochkalarga yozing, har biriga 1 ta xususiyat qo‘shing. O‘z rivojlanishingiz haqida «Men bo‘yicha...» ro‘yxat tuzing (masalan: qaysi sport yoki qiziqish yoqadi).

Mashq
1
O‘sish va rivojlanish farqi nima?
2
O‘smirlik davrida o‘zgarishlarga nima sabab?
3
Nega bolalikda to‘g‘ri o‘tirish va og‘ir yuk ko‘tarmaslik muhim?
4
O‘smirlik o‘zgarishlari haqida savol bo‘lsa, kimga murojaat qilish mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYozgi loyiha qaroriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →