Qon oqishi, limfa va yurak ishining boshqarilishi

Qon bosimi – qonning tomir devoriga bosimi; u aortada eng yuqori, yurakdan uzoqlashgan sari pasayadi va kovak venalarda eng past bo‘ladi. Shu bosim farqi qonni oqizadi. Sog‘lom kattalarda tinch holatda bosim taxminan 120/80 mm simob ustuniga yaqin (yurak qisqarganda yuqori, bo‘shashganda pastki ko‘rsatkich); uni tonometr bilan o‘lchaydi, baholashni esa shifokor qiladi. Puls – yurak qorinchasi qisqarganda arteriya devorining ritmik tebranishi; uni bilak yoki bo‘yinda barmoq bilan sezish va sanash mumkin, har bir puls yurakning bitta qisqarishiga mos. Qon aortada tez (taxminan 40 sm/s), kapillarlarda eng sekin (taxminan 0,1 sm/s) oqadi, bu esa almashinuvga vaqt beradi. Venalarda qon skelet muskullarining qisqarishi, klapanlar va yurakning so‘rish ta’siri bilan yurakka ko‘tariladi. Limfa sistemasi to‘qima suyuqligini limfa kapillarlari orqali yig‘ib, limfa tugunlari (filtr; limfotsitlar hosil bo‘ladi) orqali yirik venalarga qaytaradi. Taloq – qon ombori va eskirgan hujayralarni yo‘q qiluvchi, immunitetda ishtirok etuvchi organ.