Odam organizmining hujayraviy tuzilishi
Odam tanasi ham hayvon va o‘simliklar kabi hujayralardan tuziladi, lekin hujayralar shakli va vazifasiga ko‘ra turlicha: nerv hujayrasi uzun o‘simtali, muskul hujayrasi cho‘ziq, qizil qon hujayrasi esa ikki tomoni botiq disk shaklida. Hujayrani tashqaridan membrana o‘rab turadi va u moddalarni tanlab o‘tkazadi. Ichida quyuq sitoplazma bor, markazida hujayra faoliyatini boshqaradigan va irsiy axborotni saqlaydigan yadro joylashgan. Organoidlar: ribosomalar oqsil yasaydi, endoplazmatik to‘r moddalarni tashiydi, Golji majmuasi to‘playdi va tarqatadi, lizosomalar oziq moddalarni parchalaydi, mitoxondriyalar energiya hosil qiladi. Odamning tana hujayralarida 46 ta (23 juft) xromosoma, jinsiy hujayralarda 23 tadan xromosoma bo‘ladi. Hujayra tarkibida eng ko‘p modda suv (butun tana massasining ham taxminan 60–70 % i suv), shuningdek tuzlar, oqsillar, yog‘lar, karbonsuvlar va nuklein kislotalar bor.
Nomni rasmdagi raqamga sudrang (yoki nomni, keyin raqamni bosing)
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
S = 6a² = 54 · V = a³ = 27 · S/V = 6/a = 2
Hujayra qancha kichik bo‘lsa, sirt hajmga nisbatan katta — moddalar almashinuvi qulay
Yopib qo‘yilgan xamir issiq joyda ko‘tariladi: xamirturush deb ataladigan bir hujayrali jonzotlar shakarni o‘zlashtirib, gaz chiqaradi. Har bir hujayra o‘z po‘sti va ichki qismlari bilan ishlaydi, xuddi tanamizdagi hujayralar kabi.
Novvoy xamirturush hujayralarining ishidan foydalanadi, laborant hujayralarni mikroskopda ko‘radi, shifokor qon hujayralari rasmiga qarab xulosa qiladi.
Darslikdagi ikki xil hujayra rasmini solishtiring va shakli qaysi vazifaga mos kelishini taxmin qiling.
| Organoid | Vazifasi |
|---|---|
| ribosomalar | oqsil yasaydi |
| endoplazmatik to‘r | moddalarni tashiydi |
| Golji majmuasi | to‘playdi va tarqatadi |
| lizosomalar | oziq moddalarni parchalaydi |
| mitoxondriyalar | energiya hosil qiladi |
Plastilindan hujayra modelini yasang: har bir organoidga alohida rang bering va yorliq yozing. Xavfsizlik: plastilin va asboblardan tartibli foydalaning, mayda detallarni og‘izga olmang.