Sezgi organlarining ahamiyati
Markaziy nerv sistemasi tashqi va ichki muhitdagi o‘zgarishlar haqidagi axborotni sezgi organlari orqali oladi. Har bir sezgi organi o‘ziga xos ta’sirni qabul qiladi: ko‘z – yorug‘likni, quloq – tovushni, burun – hidni, til – ta’mni, teri – tegish, bosim, harorat va og‘riqni. Sezgi organlaridagi retseptorlar ta’sirni nerv impulsiga aylantiradi. Bu impulslar nerv orqali po‘stloqdagi tegishli markazga boradi, bu yerda sezgi hosil bo‘ladi. Retseptorlar, ularni markaz bilan bog‘lovchi nerv yo‘li va po‘stloq markazi birgalikda analizator (sensor sistema) deb ataladi; Pavlov uni shunday nomlagan. Analizator uch qismdan iborat: periferik (retseptorlar), o‘tkazuvchi (nervlar) va markaziy (po‘stloq zonasi). Ko‘rish markazi ensa, eshitish markazi chakka, teri sezgisi markazi tepa bo‘lagida joylashgan. Analizatorlar o‘zaro bog‘liq ishlaydi: yomg‘irdan oldin bulutni ko‘rib, shamolni sezib, momaqaldiroqni eshitib, panaga o‘tamiz. Bir analizator ishlamasa, boshqalari sezgirroq bo‘lib qoladi (masalan, ko‘zi ojiz odamda eshitish va tegib bilish kuchli bo‘ladi). Sezgi organlarini asrash – ko‘rish va eshitish xavfsizligi uchun muhim.
Analizator sxemasi: «retseptor → nerv → po‘stloq markazi» chizig‘ini ko‘rish, eshitish va teri sezgisi uchun chizing. Har biriga bitta misol qo‘shing. Ko‘zingizni yumib, qo‘lingiz bilan bir buyumni tanishga urinib ko‘ring (xavfsiz, o‘tkir bo‘lmagan buyum).