Yurak, qon tomirlari va qon aylanish doiralari

Yurak va qon tomirlari qon aylanish sistemasini hosil qiladi; qon aylanishi to‘qimalarga kislorod va oziq moddalar yetkazadi, almashinuv mahsulotlarini olib ketadi. Yurak – ko‘krak qafasida, to‘sh orqasida, ko‘proq chap tomonda joylashgan, kattaligi egasining mushtiga yaqin muskulli organ. U to‘rt kamerali: ikkita yuqori bo‘lma (o‘ng va chap) va ikkita pastki qorincha. Bo‘lma bilan qorincha orasida tavaqali klapan, qorincha bilan yirik arteriya (aorta, o‘pka arteriyasi) orasida yarimoysimon klapan bor; klapanlar qonni faqat bir tomonga o‘tkazadi. Chap qorincha devori eng qalin, chunki u qonni butun tanaga haydaydi. Yurak sikli taxminan 0,8 sekund: bo‘lmalar qisqaradi (0,1 s), qorinchalar qisqaradi (0,3 s), so‘ng umumiy bo‘shashish (0,4 s). Tinch kattalarda yurak daqiqasiga 60–80 marta uradi, bir qisqarishda taxminan 70 ml qon chiqaradi. Yurak o‘z muskulidagi maxsus hujayralarda paydo bo‘ladigan qo‘zg‘alishlar tufayli qisqaradi – bu yurak avtomatiyasi.