Moddalar va energiya almashinuvining ahamiyati
Moddalar va energiya almashinuvi tiriklikning eng muhim belgisi: organizm tashqi muhitdan oziq moddalar, suv va kislorod oladi, almashinuv mahsulotlarini chiqaradi. Bu jarayon bosqichlarga bo‘linadi: hazm qilish, qonga so‘rilish, qon bilan hujayralarga tashilish, hujayra ichidagi almashinuv va ayirish. Hujayrada ikki qarama-qarshi, lekin bir-biriga bog‘liq jarayon boradi: assimilatsiya (plastik almashinuv) – oddiy moddalardan (aminokislotalardan) murakkab moddalar (oqsillar) sintezi, energiya sarflanadi; dissimilatsiya (energiya almashinuvi) – yirik molekulalarning parchalanishi, energiya ajralib chiqishi. Ajralgan energiya hujayrada ATF molekulalarida to‘planib, muskul qisqarishi, nerv impulsi, harorat saqlash, sintez kabi ishlarga sarflanadi. Suv hujayralardagi reaksiyalar uchun muhit va moddalarni tashuvchi, ter orqali haroratni boshqaruvchi. Mineral tuzlar: kalsiy va fosfor – suyak va tishlar uchun, temir – gemoglobin uchun, yod – tiroksin uchun, natriy va kaliy – nerv va muskul ishi uchun. Suv ichish ehtiyoji yosh, harakat va ob-havoga bog‘liq; chanqaganda ichish, issiqda va mashqda ko‘proq ichish foydali.
Ovqat → hujayra → energiya → ish yo‘li bo‘yicha 4 bosqichli «zanjir» chizing va har bir bosqichga bittadan misol yozing (masalan, non → glyukoza → ATF → muskul qisqarishi).