Odam va uning salomatligi to‘g‘risida umumiy tushuncha
Odam va uning salomatligi fani tanamiz qanday tuzilgani, qanday ishlashi va uni qanday asrash kerakligini o‘rgatadi. Anatomiya organlarning tuzilishini, fiziologiya organlarning vazifasi va ishlash jarayonlarini, gigiyena esa turmush va mehnat sharoitining sog‘liqqa ta’sirini o‘rganadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti salomatlikni faqat kasallikning yo‘qligi deb emas, balki to‘liq jismoniy, ruhiy va ijtimoiy farovonlik holati deb ta’riflaydi. Qadimda shifokorlar tana ichini bilmagani uchun kasalliklarni to‘g‘ri tushuntira olmagan; Qadimgi Yunoniston va Rimda tuzilishni o‘rganish boshlanib, Vezaliy va Leonardo da Vinchi kabi olimlar uni rasmlarda aniq tasvirlagan. Ibn Sino (980–1037) «Tib qonunlari» asarida, Beruniy (973–1048) «Saydana» asarida dori-darmon va kasalliklar haqida bilimlarni jamlagan. Emlash, toza suv va tez tashxis kabi yutuqlar umrni uzaytirgan, lekin ifloslanish, kam harakatlilik va stress kabi muammolar hamon bor; kasallik belgilari seziladigan bo‘lsa, o‘zboshimchalik bilan emas, shifokorga murojaat qilish kerak.
| Fan | Nimani o‘rganadi |
|---|---|
| Anatomiya | organlarning tuzilishi |
| Fiziologiya | organlarning vazifasi va jarayonlari |
| Gigiyena | turmush va mehnat sharoitining sog‘liqqa ta’siri |
Sinf devoriga «Salomatlik burchagi» yasalgan: unda uchta ustun bor – tana qanday tuzilgan, qanday ishlaydi va sog‘lom bo‘lish uchun nima qilish kerak. O‘quvchilar savollarini mos ustunga yopishtiradi va javobni qaysi kitobdan izlashni oldindan biladi.
Maktab hamshirasi qo‘l yuvish qoidasini tushuntiradi, jismoniy tarbiya o‘qituvchisi mashqlarni tana tuzilishiga moslab tanlaydi, olim esa organlar qanday ishlashini tadqiq qiladi.
Birga yashaydigan biror kishidan so‘rang: «Salomatlik uchun qaysi odatingiz eng foydali?» Javobni tinglab, u «tuzilish», «ishlash» yoki «asrash» savollaridan qaysi biriga yaqinligini o‘ylab ko‘ring.
| Olim | Hissasi |
|---|---|
| Gippokrat | bemorni yaxlit inson sifatida ko‘rish |
| Pavlov | shartli reflekslar |
| Mechnikov | immunitetda fagotsitlar roli |
Oila salomatligi uchun «5 ta qoida» ro‘yxati tuzing (uyqu, harakat, toza qo‘l, to‘g‘ri ovqat, shifokor ko‘rigi) va har birining qaysi fan (anatomiya, fiziologiya, gigiyena)ga yaqinligini belgilang.