ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Teri, ter bezlari va teri hosilalari

Darslar 39–40 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
39

Terining tuzilishi va funksiyasi

Darslik: 109–110-betlar
MaqsadTerining qavatlari, vazifalari va tana harorati boshqarilishidagi rolini tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
epidermis · epidermis, outer skin layerderma · dermis, true skinmelanin · melanin, skin pigmenttermoregulyatsiya · thermoregulation, keeping body temperature steady
Tushuntirish

Teri – tananing eng katta organi; u uch qavatdan iborat. Epidermis (ustki epiteliy) yuza shox qavat o‘lik hujayralaridan va pastdagi bo‘linuvchi qavatdan tuzilgan; pastki qavatdagi melanin pigmenti terini quyosh nurining zararidan saqlaydi va rang beradi. Derma (chin teri) biriktiruvchi to‘qimadan iborat, unda qon va limfa tomirlari, nervlar, retseptorlar (og‘riq, bosim, issiq, sovuq), ter va yog‘ bezlari, soch xaltachalari bor. Teri osti yog‘ kletchatkasi issiqlikni saqlaydi, zarbani yumshatadi va zaxira vazifasini bajaradi. Teri vazifalari: himoya (mikroblar, nur, mexanik ta’sirdan), sezgi, ayirish (ter), nafas olish (oz miqdorda), D vitamini hosil qilish va tana haroratini boshqarish. Issiqda teridagi tomirlar kengayadi, teri qizaradi, ter bug‘lanib tanani sovitadi; sovuqda tomirlar torayadi, teri oqaradi, issiqlik chiqishi kamayadi, muskullar qaltirab issiqlik hosil qiladi. Quyosh nuri D vitamini uchun foydali, lekin uzoq vaqt qizdirmaslik (kuyish xavfi), qizib turgan soatlarda soya va bosh kiyim.

QavatNimalari bor
epidermiso‘lik hujayralar, bo‘linuvchi qavat; melanin
dermatomirlar, nervlar, retseptorlar, ter va yog‘ bezlari, soch xaltachalari
teri osti yog‘ qavatiissiqlikni saqlaydi, zarbani yumshatadi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi sumka ichiga qo‘lini tiqib, kalitni boshqa narsalar orasidan ko‘rmasdan topadi. Barmoq terisidagi sezuvchi uchlar shakl, hajm va sirt haqida miyaga xabar beradi.

Kim ishlatadi

Ko‘zi ojiz kitobxonlar barmoq bilan o‘qiydi, tikuvchi matoni sezib tanlaydi, teri shifokori terining holatini tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Ko‘zingizni yumib, do‘stingiz qo‘liga qo‘ygan uchta xavfsiz narsani (tanga, tugma, o‘chirg‘ich) sezib topishga harakat qiling.

Namunalar
IssiqdaSovuqda
Tomirlarkengayaditorayadi
Teriqizaradi, ter bug‘lanadioqaradi, muskullar qaltiraydi
Yugurgandan so‘ng yuzimiz qizaradi: teri tomirlari kengayib, ortiqcha issiqlikni chiqaradi.
Sovuqda «g‘oz terisi» paydo bo‘ladi: soch ko‘taruvchi muskullar qisqaradi – bu issiqlikni saqlash refleksining qoldig‘i.
Sinfda faoliyat

Qo‘lingiz terisini lupa yoki oddiy ko‘z bilan kuzating: g‘adir-budurlik va mayda chiziqlar qayerda ko‘proq? Kaft va bilak terisini solishtiring. Lupa bilan quyoshga qaramang.

Mashq
1
Teri qanday qavatlardan iborat?
2
Melaninning vazifasi nima?
3
Terining 4 ta vazifasini ayting.
4
Nima uchun issiqda teri qizaradi, sovuqda oqaradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘chat uchun iliq to‘shamaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →