ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Eritrotsitlar, leykotsitlar va immunitet

Darslar 17–18 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
17

Eritrotsitlar

Darslik: 49–51-betlar
MaqsadEritrotsitlarning tuzilishi, gemoglobin vazifasi, qon guruhlari va rezus omilni tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
eritrotsit · erythrocyte, red blood cellgemoglobin · haemoglobinqon guruhi · blood grouprezus omil · Rh factor
Tushuntirish

Eritrotsitlar – ikki tomonlama botiq disk shaklidagi, yadrosiz qizil hujayralar; bu shakl yuzani kengaytirib, gaz almashinuvini yaxshilaydi. 1 mm³ qonda taxminan 4–6 million eritrotsit bor, ular taxminan 120 kun yashaydi, qizil ilikda hosil bo‘ladi, jigar va taloqda yemiriladi. Qizil rang gemoglobinga bog‘liq: u temir saqlaydi, o‘pkada kislorod bilan birikib oksigemoglobin hosil qiladi, to‘qimalarda kislorodni beradi va karbonat angidrid tashishda ishtirok etadi. Eritrotsitlar yoki gemoglobin kamayishi kamqonlik; charchoq, rangpar yuz bo‘lsa shifokorga ko‘rinish kerak, to‘liq ovqatlanish (go‘sht, dukkaklilar, ko‘katlar) va toza havo foydali. Qon guruhlari eritrotsitlardagi A va B antigenlariga ko‘ra: I (0) – antigen yo‘q, II (A), III (B), IV (AB). Qon quyishni faqat shifokorlar guruh va rezus omilga ko‘ra moslab o‘tkazadi: I guruh boshqalarga, IV guruh hammadan qon qabul qila oladi, lekin amalda aynan o‘z guruhi tanlanadi. Rezus omil – eritrotsitlardagi yana bir oqsil; u bor bo‘lsa rezus musbat (Rh+), yo‘q bo‘lsa manfiy (Rh−) deyiladi; rezus manfiy odamga rezus manfiy qon quyiladi.

Qon guruhiEritrotsitlarda antigen
I (0)yo‘q
II (A)A
III (B)B
IV (AB)A, B
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Poliklinikada o‘quvchining qoni tekshirilganda, apparat atigi bir tomchidagi qizil hujayralarni sanaydi va natijani odatiy me’yor bilan solishtiradi. Son me’yordan ancha farq qilsa, shifokor sababini izlaydi.

Kim ishlatadi

Laborant hujayralarni sanaydi, shifokor natijani o‘qiydi, sport olimi baland tog‘da mashq qilgan sportchining qoni qanday o‘zgarishini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ishonchli kattadan qon tahlili topshirganmi, so‘rang (natijasini emas, nima uchun ekanini). Laborantga bermoqchi bo‘lgan bitta savolingizni yozing.

Namunalar
Baland tog‘li joyga chiqqanda kislorod kam bo‘ladi, vaqt o‘tib organizm eritrotsit hosil qilishni ko‘paytiradi.
Qon guruhini aniqlash uchun laboratoriyada maxsus zardoblar ishlatiladi; bu oddiy odam uchun emas, mutaxassis ishi.
Sinfda faoliyat

Oila a’zolaringizning qon guruhini bilsangiz, kattalardan so‘rab jadval qiling (o‘zingiz tahlil qilmang). Qaysi guruhda qanday antigen borligini rasm bilan ko‘rsating.

Mashq
1
Eritrotsit nega yadrosiz va botiq disk shaklida?
2
Gemoglobin qanday vazifani bajaradi?
3
Qon guruhlari nimaga qarab ajratiladi?
4
Nima uchun qon quyishda guruh va rezus omil albatta hisobga olinadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliO‘simlik datchigiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →