ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
Hafta hikoyasi8-sinf · 20-hafta

Muzlamaydigan zina uchun iliq plastina

🎯 Missiya: Zina maketidagi isitgich spiralining qarshiligini qanday tanlaymiz — muz erisin, lekin plastina haddan tashqari qizimasin?

Dushanba

Sinf rahbariQishda maktab zinasi ertalab muzlaydi. Missiya: zina maketi uchun past kuchlanishli isitiladigan plastina. Isitgich bilan ish faqat kattalar nazoratida.
AnvarFizika: — o‘tkazgichda ajraladigan issiqlik tok kuchi kvadratiga, qarshilikka va vaqtga to‘g‘ri proporsional: Q = I²Rt.
MalikaIsh to‘liq issiqlikka aylansa Q = A, shuning uchun Q = I · U · t = U² · t : R ham to‘g‘ri. Issiqlik joulda o‘lchanadi.
JasurManba 6 V, spiral R = 6 Ω: tok I = U : R = 1 A, quvvat P = U² : R = 36 : 6 = 6 W. Bir daqiqada Q = 6 · 60 = 360 J.
ZarinaR = 3 Ω bo‘lsa tok 2 A, quvvat 12 W. R = 12 Ω bo‘lsa tok 0,5 A, quvvat 3 W. Qarshilik kichik bo‘lsa, shu kuchlanishda issiqlik ko‘p ajraladi.
AnvarAdapter yorlig‘ida: 6 V, 1,5 A gacha. 2 A bu chegaradan oshadi: adapter ortiqcha yuklanib qiziydi.
Sinf rahbariAdapterni rozetkaga faqat kattalar ulaydi. Ishlayotgan plastinaga ham, undan keyin ham bir necha daqiqa tegmaymiz.
Fizika

Qulf 1: Joul–Lens qonuni

Topshiriq: R = 6 Ω va U = 6 V bo‘lsa, 1 daqiqada qancha issiqlik ajraladi?

🔑 Kalit: 6 V da: R = 3 Ω — 2 A, 12 W (adapter chegarasi 1,5 A dan oshadi); R = 6 Ω — 1 A, 6 W; R = 12 Ω — 0,5 A, 3 W.

ZarinaOna tilidan: joy, payt yoki manzarani nomlab ko‘z oldiga keltiradi: «Tong.», «Qor!», «Sokin qish kechasi.» — oxirgisi kengaygan atov gap.
Anvar bitta o‘zgarmas so‘zdan iborat va javob yoki munosabatni bildiradi: «Ha», «Yo‘q», «Xo‘p», «Mayli», «Marhamat». Odob so‘zlari ham: rahmat, xayr.
MalikaYig‘iq gap faqat ega va kesimdan iborat: «Men o‘quvchiman». Yoyiq gapda ikkinchi darajali bo‘laklar ham bor: «Mening ukam har kuni maktabga piyoda boradi».
JasurRuscha: to‘liqsiz gapda bo‘lak tushib qoladi: «— Какая спираль нагревается быстрее? — Тонкая.»
ZarinaBir xil bo‘laklar bir savolga javob beradi: «Мы измерили ток, напряжение и температуру.» Vergul sanashda, bitta «и» oldidan vergul yo‘q.
Ona tiliRus tili

Qulf 2: Atov gap va so‘z-gap

Topshiriq: Qaysi gapda tinish belgilari to‘g‘ri qo‘yilgan?

Seshanba

MalikaAlgebra: sanash natijasi aniq, o‘lchash natijasi taqribiy. Aniq qiymat x, taqribiy qiymat a bo‘lsa, |x − a| — .
AnvarSpiral yozuvi 6 Ω, multimetr 5,8 Ω ko‘rsatdi. Xatolik |6 − 5,8| = 0,2 Ω.
JasurHaqiqiy quvvat P = 36 : 5,8 ≈ 6,2 W. Rejadagi 6 W dan farq |6,2 − 6| = 0,2 W.
ZarinaTalab: quvvat 5 dan 7 W gacha, ya’ni |P − 6| ≤ 1. 6,2 mos: 0,2 ≤ 1.
Anvar3 Ω spiral: P = 12 W, |12 − 6| = 6 > 1 — mos emas. 12 Ω: P = 3 W, |3 − 6| = 3 > 1 — mos emas.
MalikaTermometr aniqligi ±0,5 °C bo‘lsa, 6 °C ko‘rsatilganda haqiqiy harorat 5,5 dan 6,5 gacha: |t − 6| ≤ 0,5.
Algebra

Qulf 3: Taqribiy qiymat va xatolik

Topshiriq: |P − 6| ≤ 1 shart qaysi oraliqni bildiradi?

🔑 Kalit: Talab |P − 6| ≤ 1 (5–7 W): 6 Ω spiral (≈ 6,2 W) mos; 3 Ω (12 W) va 12 Ω (3 W) mos emas.

ZarinaPlastina to‘g‘ri to‘rtburchak: 30 sm × 40 sm. Isitgich sim diagonal bo‘ylab ham o‘tadi. Diagonal uzunligi kerak.
Anvar: to‘g‘ri burchakli uchburchakda gipotenuza kvadrati katetlar kvadratlari yig‘indisiga teng: c² = a² + b².
Malikac² = 30² + 40² = 900 + 1 600 = 2 500, c = 50 sm. 3, 4, 5 sonlari — , bizniki ularning 10 baravari.
JasurPifagor — miloddan avvalgi VI asrda yashagan yunon matematigi, Samos orolida tug‘ilgan, Krotonda maktab ochgan.
ZarinaTayanch masala: parallelogramm bilan bir xil asos va balandlikka ega uchburchak yuzi parallelogramm yuzining yarmi.
AnvarTrapetsiyada diagonallar kesishgan O nuqta uchun S(AOB) = S(COD).
Geometriya

Qulf 4: Plastina diagonali

Topshiriq: Katetlari 30 va 40 sm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi qancha?

Chorshanba

AnvarSinov tashqarida o‘tdi. Hisoblarni elektron jadvalda yuritamiz: formulani bir marta yozsak, ma’lumot o‘zgarganda natija o‘zi yangilanadi.
ZarinaJadval: qarshilik 12, 6, 3 Ω; formula quvvat uchun = 36 / qarshilik: 3, 6, 12 W. Tashqarida −2 °C. 5 daqiqadan keyin plastina: 0 °C, +6 °C, +18 °C.
MalikaTalab: yuza +3 dan +15 °C gacha — muz erishi uchun yetarli, ortig‘i esa energiya isrofi.
JasurFirst, we measured the coil. Then we connected the adapter. Next, we read the thermometer. After that, we wrote the numbers in the table. Finally, we compared them with the requirement.
AnvarHow about going to the school concert on Friday? Why don’t you come with us?
ZarinaI’d love to! If I were you, I would test the plate once more before the concert.
MalikaSorry, I can’t. But let’s do it next week. History of players: 1877 – Edison’s phonograph; 1963 – cassettes; 1982 – CDs; the 1990s – MP3.
Ingliz tiliInformatika

Qulf 5: Test jadvali va rejalar

Topshiriq: Which sentence gives advice?

🔑 Kalit: Sinov (−2 °C tashqarida, 5 daqiqa): 3 W — 0 °C, 6 W — +6 °C, 12 W — +18 °C. Talab: +3 dan +15 °C gacha.

JasurIqtisod: narx o‘zgarmasa ham talab o‘zgarishi mumkin. Omillar: did va fasl, xaridorlar soni, daromad, bog‘liq tovarlar narxi, kelajak kutishi.
ZarinaYozda sovuq ichimlikka talab ortadi, qishda kamayadi. Muzga qarshi plastinalarga talab esa qishda yuqori, yozda deyarli yo‘q.
AnvarNarx oshishi kutilsa, odamlar oldindan ko‘proq sotib oladi. Daromad oshganda talabi oshadigan tovar — oddiy, kamayadigan tovar — past tabaqali tovar.
MalikaGeografiya: xizmat ko‘rsatish sohasi moddiy tovar ishlab chiqarmaydi: ta’lim, sog‘liqni saqlash, maishiy xizmat, savdo, aloqa, madaniyat, turizm, moliya.
JasurMuassasa joylashtirishda birinchi navbatda aholi zichligi hisobga olinadi: kichik qishloqda katta ixtisoslashgan do‘kon samarasiz.
ZarinaPlastinani ko‘p odam keladigan joylarga qo‘ysak foydali: maktab, poliklinika, pochta kirishlari.
Iqtisodiy bilim asoslariGeografiya

Qulf 6: Fasl, talab va xizmatlar

Topshiriq: Qishda isitiladigan plastinalarga talab nega oshadi?

Payshanba

ZarinaBiologiya: tanadagi barcha jarayonlar — modda almashinuvi, isish, harakat, yurak, nafas, o‘sish — energiya talab qiladi. Energiya kilokaloriya yoki kilojoulda o‘lchanadi: 1 kkal ≈ 4,2 kJ.
AnvarEnergiya ehtiyoji yoshga, jinsga, faoliyat va iqlimga bog‘liq. O‘sayotgan o‘smir kattalardan kam emas, ko‘pincha ko‘proq ovqat talab qiladi.
Malika5-laboratoriya ishi: jadvalda 100 g mahsulotdagi oqsil, yog‘, uglevod berilgan. Agar 100 g da 20 g oqsil bo‘lsa, 150 g da 30 g. Shu usulda bir kunlik menyu tuzamiz.
JasurKimyo: ftor, brom, yod. Barcha galogenlar zaharli, o‘tkir hidli, ikki atomli molekulali. F₂ dan I₂ ga molekulalar tortishuvi ortadi, shuning uchun brom suyuq, yod qattiq.
ZarinaFtor eng faol: suvni ham parchalaydi, shishani yemiradi. Br₂ va I₂ kamroq faol.
AnvarTajriba masalasida reagent tanlanadi: AgNO₃ bilan xlorid — oq cho‘kma, bromid — och sariq, yodid — sariq. Karbonat kislotadan CO₂ pufakchalari beradi. Bu ishlar faqat o‘qituvchi bilan, xavfsizlik qoidalariga rioya qilib.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo

Qulf 7: Energiya sarfi va galogenlar

Topshiriq: 1 kilokaloriya taxminan necha kilojoul?

Sinf rahbariDavlat-huquqdan: — davlat belgilagan va himoya qiladigan, hamma uchun majburiy xulq qoidasi.
AnvarTo‘liq norma uch qismdan iborat: — qachon va kimga tegishli («agar...»), — xulq qoidasining o‘zi, — buzilsa nima bo‘lishi.
MalikaLaboratoriya qoidamizni shunday yozamiz: agar isitgich yoqilgan bo‘lsa (gipoteza), yonida kattalar bo‘lishi shart (dispozitsiya), aks holda ish to‘xtatiladi (sanksiya).
ZarinaTexnologiyada bluzka kesish-tikish amaliy ishi: andoza qog‘ozga ko‘chirilib, model chiziqlari bo‘yicha o‘zgartiriladi. Andozada chok haqi va tanda ipi yo‘nalishi ko‘rsatiladi.
BuviPaxta mato kesishdan oldin iliq suvda ivitilib, quritilib, dazmollanadi — yuvilganda qisqarmasligi uchun.
MalikaBuvi to‘qishni ham o‘rgatdi: to‘qish — ilmoqlar hosil qilish. Asboblar: spitsa va ilgak. Ilgak raqami diametrini mm da bildiradi; jun va paxta ipi uchun ko‘pincha 2–6 raqamli.
Davlat va huquq asoslariTexnologiya

Qulf 8: Huquq normasi va ip-gazlama

Topshiriq: Huquq normasining qaysi qismi xulq qoidasining o‘zini bildiradi?

🔑 Kalit: Laboratoriya qoidasi: isitgich yoqilgan bo‘lsa, kattalar yonida bo‘lishi shart, aks holda ish to‘xtatiladi.

ZarinaAdabiyotdan: Maqsud Shayxzodaning «Mirzo Ulug‘bek» fojiasidagi sahnalarni darslikdan o‘qiymiz. Mazmunini bu yerda aytib bermaymiz.
AnvarAtamalar: — kishining oxirgi istagi yoki topshirig‘i; — yulduzlar kuzatiladigan joy; — astronomik jadval.
MalikaDrama asarida voqea sahnalarga bo‘linadi, personajlar suhbat va monologlar orqali ochiladi. Shayxzodaning bu asari besh pardali.
JasurUyga vazifa: sahnalardagi ikki personajning o‘z so‘zlari bilan qisqa tavsifini yozish. Men yozaman, ko‘chirmayman.
Adabiyot

Qulf 9: «Mirzo Ulug‘bek» fojiasi

Topshiriq: [Vasiyat] nima?

Juma

Sinf rahbariBugun tarixdan: Afrika XVI–XVIII asrlarda va Xiva xonligi siyosiy ahvoli.
AnvarAfrikani Saharadan shimol va janubga bo‘lib o‘rganamiz. Shimolda XVI asrda ko‘p yerlar Usmonlilar tarkibiga kirgan: Misr 1517, Liviya 1551, Tunis 1574; Marokash mustaqil qolgan.
JasurMisrga 1798-yilda Napoleon bostirib kirgan, fransuzlar 1801-yilda ketgan: 1801 − 1798 = 3 yil.
ZarinaPortugaliyaliklar G‘arbiy Afrikaga XV asrda kelib, avval oltin olgan. Darslik qul savdosi va irqchilik haqida ham yozadi; biz uni hurmat bilan, faqat sana va atamalar darajasida o‘qiymiz.
MalikaXiva xonligi: XVII asrdan xonlar muhim ishlarni urug‘ boshliqlarisiz hal qila olmagan. Arab Muhammadxon (1602–1623) davrida tarqoqlik avjiga chiqqan.
AnvarAmudaryo o‘zani o‘zgargani uchun poytaxt Urganchdan Xivaga ko‘chirilgan, shundan davlat Xiva xonligi deyilgan. 1623-yilda Asfandiyor Eron shohi yordamida taxtga o‘tirgan (1623–1643).
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi

Qulf 10: Afrika va Xiva xonligi

Topshiriq: Arab Muhammadxon 1602–1623 yillarda hukm surdi. Necha yil?

Sinf rahbariQaror: zina maketi plastinasi uchun isitgich spiralining qarshiligi qancha bo‘lsin?
AnvarA: 3 Ω. B: 6 Ω. C: 12 Ω. Manba 6 V, adapter 1,5 A gacha.
JasurA: 12 W, 2 A > 1,5 A, plastina +18 °C > +15 °C — adapter ortiqcha yuklanadi, energiya isrof bo‘ladi — rad.
MalikaC: 3 W, |3 − 6| = 3 > 1, plastina atigi 0 °C < +3 °C — muz erimaydi — rad.
ZarinaB: 6 W (5–7 W oralig‘ida), 1 A ≤ 1,5 A, +6 °C — talab doirasida.
AnvarKeyingi yaxshilash: +10 °C da o‘zi o‘chiradigan termostat. Qoidamiz esa o‘z kuchida: isitgich yoqilgan bo‘lsa, kattalar yonida.
B variantini tanlaymiz: 6 Ω.
FizikaIqtisodiy bilim asoslari

Qulf 11: Yakuniy qaror

Topshiriq: Qaysi kalitlar A va C variantlarini rad etdi?

Bir haftani bir hikoyada takrorlading!

Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.

Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili

0 / 14 yulduz

Jamoa hisoboti

Iliq plastina: 6 Ω spiral

Savol: spiral qarshiligini qanday tanlaymiz? Loyiha: 30 × 40 sm plastina, 6 V adapter. Ma’lumot: 3 / 6 / 12 Ω da 12 / 6 / 3 W; 5,8 Ω o‘lchovda 6,2 W; −2 °C da 5 daqiqadan keyin +18 / +6 / 0 °C. Talab +3…+15 °C, 5–7 W, ≤ 1,5 A. Natija: 6 Ω. Keyingi qadam: termostat.

— 8-B jamoa

Topilgan kalitlar

  1. 6 V da: R = 3 Ω — 2 A, 12 W (adapter chegarasi 1,5 A dan oshadi); R = 6 Ω — 1 A, 6 W; R = 12 Ω — 0,5 A, 3 W.
  2. Talab |P − 6| ≤ 1 (5–7 W): 6 Ω spiral (≈ 6,2 W) mos; 3 Ω (12 W) va 12 Ω (3 W) mos emas.
  3. Sinov (−2 °C tashqarida, 5 daqiqa): 3 W — 0 °C, 6 W — +6 °C, 12 W — +18 °C. Talab: +3 dan +15 °C gacha.
  4. Laboratoriya qoidasi: isitgich yoqilgan bo‘lsa, kattalar yonida bo‘lishi shart, aks holda ish to‘xtatiladi.

Yulduzli savollar

  1. Spiral R = 12 Ω, manba 6 V. Quvvat qancha?

  2. Katetlari 6 va 8 sm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi qancha?

  3. O‘ylab ko‘r: manba 12 V bo‘lib, R = 6 Ω qolsa, quvvat 6 W ga nisbatan qanday o‘zgaradi va nega?

Hikoyadagi darslar