🎯 Missiya: Zina maketidagi isitgich spiralining qarshiligini qanday tanlaymiz — muz erisin, lekin plastina haddan tashqari qizimasin?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariQishda maktab zinasi ertalab muzlaydi. Missiya: zina maketi uchun past kuchlanishli isitiladigan plastina. Isitgich bilan ish faqat kattalar nazoratida.
A
AnvarFizika: — o‘tkazgichda ajraladigan issiqlik tok kuchi kvadratiga, qarshilikka va vaqtga to‘g‘ri proporsional: Q = I²Rt.
M
MalikaIsh to‘liq issiqlikka aylansa Q = A, shuning uchun Q = I · U · t = U² · t : R ham to‘g‘ri. Issiqlik joulda o‘lchanadi.
J
JasurManba 6 V, spiral R = 6 Ω: tok I = U : R = 1 A, quvvat P = U² : R = 36 : 6 = 6 W. Bir daqiqada Q = 6 · 60 = 360 J.
Z
ZarinaR = 3 Ω bo‘lsa tok 2 A, quvvat 12 W. R = 12 Ω bo‘lsa tok 0,5 A, quvvat 3 W. Qarshilik kichik bo‘lsa, shu kuchlanishda issiqlik ko‘p ajraladi.
A
AnvarAdapter yorlig‘ida: 6 V, 1,5 A gacha. 2 A bu chegaradan oshadi: adapter ortiqcha yuklanib qiziydi.
S
Sinf rahbariAdapterni rozetkaga faqat kattalar ulaydi. Ishlayotgan plastinaga ham, undan keyin ham bir necha daqiqa tegmaymiz.
Fizika
🔒Qulf 1: Joul–Lens qonuni
Topshiriq: R = 6 Ω va U = 6 V bo‘lsa, 1 daqiqada qancha issiqlik ajraladi?
🔑 Kalit: 6 V da: R = 3 Ω — 2 A, 12 W (adapter chegarasi 1,5 A dan oshadi); R = 6 Ω — 1 A, 6 W; R = 12 Ω — 0,5 A, 3 W.
Z
ZarinaOna tilidan: joy, payt yoki manzarani nomlab ko‘z oldiga keltiradi: «Tong.», «Qor!», «Sokin qish kechasi.» — oxirgisi kengaygan atov gap.
A
Anvar bitta o‘zgarmas so‘zdan iborat va javob yoki munosabatni bildiradi: «Ha», «Yo‘q», «Xo‘p», «Mayli», «Marhamat». Odob so‘zlari ham: rahmat, xayr.
M
MalikaYig‘iq gap faqat ega va kesimdan iborat: «Men o‘quvchiman». Yoyiq gapda ikkinchi darajali bo‘laklar ham bor: «Mening ukam har kuni maktabga piyoda boradi».
JasurHaqiqiy quvvat P = 36 : 5,8 ≈ 6,2 W. Rejadagi 6 W dan farq |6,2 − 6| = 0,2 W.
Z
ZarinaTalab: quvvat 5 dan 7 W gacha, ya’ni |P − 6| ≤ 1. 6,2 mos: 0,2 ≤ 1.
A
Anvar3 Ω spiral: P = 12 W, |12 − 6| = 6 > 1 — mos emas. 12 Ω: P = 3 W, |3 − 6| = 3 > 1 — mos emas.
M
MalikaTermometr aniqligi ±0,5 °C bo‘lsa, 6 °C ko‘rsatilganda haqiqiy harorat 5,5 dan 6,5 gacha: |t − 6| ≤ 0,5.
Algebra
🔒Qulf 3: Taqribiy qiymat va xatolik
Topshiriq: |P − 6| ≤ 1 shart qaysi oraliqni bildiradi?
🔑 Kalit: Talab |P − 6| ≤ 1 (5–7 W): 6 Ω spiral (≈ 6,2 W) mos; 3 Ω (12 W) va 12 Ω (3 W) mos emas.
Z
ZarinaPlastina to‘g‘ri to‘rtburchak: 30 sm × 40 sm. Isitgich sim diagonal bo‘ylab ham o‘tadi. Diagonal uzunligi kerak.
A
Anvar: to‘g‘ri burchakli uchburchakda gipotenuza kvadrati katetlar kvadratlari yig‘indisiga teng: c² = a² + b².
M
Malikac² = 30² + 40² = 900 + 1 600 = 2 500, c = 50 sm. 3, 4, 5 sonlari — , bizniki ularning 10 baravari.
J
JasurPifagor — miloddan avvalgi VI asrda yashagan yunon matematigi, Samos orolida tug‘ilgan, Krotonda maktab ochgan.
Z
ZarinaTayanch masala: parallelogramm bilan bir xil asos va balandlikka ega uchburchak yuzi parallelogramm yuzining yarmi.
A
AnvarTrapetsiyada diagonallar kesishgan O nuqta uchun S(AOB) = S(COD).
Geometriya
🔒Qulf 4: Plastina diagonali
Topshiriq: Katetlari 30 va 40 sm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi qancha?
Chorshanba
A
AnvarSinov tashqarida o‘tdi. Hisoblarni elektron jadvalda yuritamiz: formulani bir marta yozsak, ma’lumot o‘zgarganda natija o‘zi yangilanadi.
Z
ZarinaJadval: qarshilik 12, 6, 3 Ω; formula quvvat uchun = 36 / qarshilik: 3, 6, 12 W. Tashqarida −2 °C. 5 daqiqadan keyin plastina: 0 °C, +6 °C, +18 °C.
M
MalikaTalab: yuza +3 dan +15 °C gacha — muz erishi uchun yetarli, ortig‘i esa energiya isrofi.
J
JasurFirst, we measured the coil. Then we connected the adapter. Next, we read the thermometer. After that, we wrote the numbers in the table. Finally, we compared them with the requirement.
A
AnvarHow about going to the school concert on Friday? Why don’t you come with us?
Z
ZarinaI’d love to! If I were you, I would test the plate once more before the concert.
M
MalikaSorry, I can’t. But let’s do it next week. History of players: 1877 – Edison’s phonograph; 1963 – cassettes; 1982 – CDs; the 1990s – MP3.
Ingliz tiliInformatika
🔒Qulf 5: Test jadvali va rejalar
Topshiriq: Which sentence gives advice?
🔑 Kalit: Sinov (−2 °C tashqarida, 5 daqiqa): 3 W — 0 °C, 6 W — +6 °C, 12 W — +18 °C. Talab: +3 dan +15 °C gacha.
J
JasurIqtisod: narx o‘zgarmasa ham talab o‘zgarishi mumkin. Omillar: did va fasl, xaridorlar soni, daromad, bog‘liq tovarlar narxi, kelajak kutishi.
Z
ZarinaYozda sovuq ichimlikka talab ortadi, qishda kamayadi. Muzga qarshi plastinalarga talab esa qishda yuqori, yozda deyarli yo‘q.
A
AnvarNarx oshishi kutilsa, odamlar oldindan ko‘proq sotib oladi. Daromad oshganda talabi oshadigan tovar — oddiy, kamayadigan tovar — past tabaqali tovar.
M
MalikaGeografiya: xizmat ko‘rsatish sohasi moddiy tovar ishlab chiqarmaydi: ta’lim, sog‘liqni saqlash, maishiy xizmat, savdo, aloqa, madaniyat, turizm, moliya.
J
JasurMuassasa joylashtirishda birinchi navbatda aholi zichligi hisobga olinadi: kichik qishloqda katta ixtisoslashgan do‘kon samarasiz.
Z
ZarinaPlastinani ko‘p odam keladigan joylarga qo‘ysak foydali: maktab, poliklinika, pochta kirishlari.
Iqtisodiy bilim asoslariGeografiya
🔒Qulf 6: Fasl, talab va xizmatlar
Topshiriq: Qishda isitiladigan plastinalarga talab nega oshadi?
Payshanba
Z
ZarinaBiologiya: tanadagi barcha jarayonlar — modda almashinuvi, isish, harakat, yurak, nafas, o‘sish — energiya talab qiladi. Energiya kilokaloriya yoki kilojoulda o‘lchanadi: 1 kkal ≈ 4,2 kJ.
A
AnvarEnergiya ehtiyoji yoshga, jinsga, faoliyat va iqlimga bog‘liq. O‘sayotgan o‘smir kattalardan kam emas, ko‘pincha ko‘proq ovqat talab qiladi.
M
Malika5-laboratoriya ishi: jadvalda 100 g mahsulotdagi oqsil, yog‘, uglevod berilgan. Agar 100 g da 20 g oqsil bo‘lsa, 150 g da 30 g. Shu usulda bir kunlik menyu tuzamiz.
J
JasurKimyo: ftor, brom, yod. Barcha galogenlar zaharli, o‘tkir hidli, ikki atomli molekulali. F₂ dan I₂ ga molekulalar tortishuvi ortadi, shuning uchun brom suyuq, yod qattiq.
Z
ZarinaFtor eng faol: suvni ham parchalaydi, shishani yemiradi. Br₂ va I₂ kamroq faol.
A
AnvarTajriba masalasida reagent tanlanadi: AgNO₃ bilan xlorid — oq cho‘kma, bromid — och sariq, yodid — sariq. Karbonat kislotadan CO₂ pufakchalari beradi. Bu ishlar faqat o‘qituvchi bilan, xavfsizlik qoidalariga rioya qilib.
Biologiya (Odam va uning salomatligi)Kimyo
🔒Qulf 7: Energiya sarfi va galogenlar
Topshiriq: 1 kilokaloriya taxminan necha kilojoul?
S
Sinf rahbariDavlat-huquqdan: — davlat belgilagan va himoya qiladigan, hamma uchun majburiy xulq qoidasi.
A
AnvarTo‘liq norma uch qismdan iborat: — qachon va kimga tegishli («agar...»), — xulq qoidasining o‘zi, — buzilsa nima bo‘lishi.
M
MalikaLaboratoriya qoidamizni shunday yozamiz: agar isitgich yoqilgan bo‘lsa (gipoteza), yonida kattalar bo‘lishi shart (dispozitsiya), aks holda ish to‘xtatiladi (sanksiya).
Z
ZarinaTexnologiyada bluzka kesish-tikish amaliy ishi: andoza qog‘ozga ko‘chirilib, model chiziqlari bo‘yicha o‘zgartiriladi. Andozada chok haqi va tanda ipi yo‘nalishi ko‘rsatiladi.
MalikaBuvi to‘qishni ham o‘rgatdi: to‘qish — ilmoqlar hosil qilish. Asboblar: spitsa va ilgak. Ilgak raqami diametrini mm da bildiradi; jun va paxta ipi uchun ko‘pincha 2–6 raqamli.
Davlat va huquq asoslariTexnologiya
🔒Qulf 8: Huquq normasi va ip-gazlama
Topshiriq: Huquq normasining qaysi qismi xulq qoidasining o‘zini bildiradi?
🔑 Kalit: Laboratoriya qoidasi: isitgich yoqilgan bo‘lsa, kattalar yonida bo‘lishi shart, aks holda ish to‘xtatiladi.
Z
ZarinaAdabiyotdan: Maqsud Shayxzodaning «Mirzo Ulug‘bek» fojiasidagi sahnalarni darslikdan o‘qiymiz. Mazmunini bu yerda aytib bermaymiz.
A
AnvarAtamalar: — kishining oxirgi istagi yoki topshirig‘i; — yulduzlar kuzatiladigan joy; — astronomik jadval.
M
MalikaDrama asarida voqea sahnalarga bo‘linadi, personajlar suhbat va monologlar orqali ochiladi. Shayxzodaning bu asari besh pardali.
J
JasurUyga vazifa: sahnalardagi ikki personajning o‘z so‘zlari bilan qisqa tavsifini yozish. Men yozaman, ko‘chirmayman.
Adabiyot
🔒Qulf 9: «Mirzo Ulug‘bek» fojiasi
Topshiriq: [Vasiyat] nima?
Juma
S
Sinf rahbariBugun tarixdan: Afrika XVI–XVIII asrlarda va Xiva xonligi siyosiy ahvoli.
A
AnvarAfrikani Saharadan shimol va janubga bo‘lib o‘rganamiz. Shimolda XVI asrda ko‘p yerlar Usmonlilar tarkibiga kirgan: Misr 1517, Liviya 1551, Tunis 1574; Marokash mustaqil qolgan.
J
JasurMisrga 1798-yilda Napoleon bostirib kirgan, fransuzlar 1801-yilda ketgan: 1801 − 1798 = 3 yil.
Z
ZarinaPortugaliyaliklar G‘arbiy Afrikaga XV asrda kelib, avval oltin olgan. Darslik qul savdosi va irqchilik haqida ham yozadi; biz uni hurmat bilan, faqat sana va atamalar darajasida o‘qiymiz.
M
MalikaXiva xonligi: XVII asrdan xonlar muhim ishlarni urug‘ boshliqlarisiz hal qila olmagan. Arab Muhammadxon (1602–1623) davrida tarqoqlik avjiga chiqqan.
A
AnvarAmudaryo o‘zani o‘zgargani uchun poytaxt Urganchdan Xivaga ko‘chirilgan, shundan davlat Xiva xonligi deyilgan. 1623-yilda Asfandiyor Eron shohi yordamida taxtga o‘tirgan (1623–1643).
Jahon tarixiO‘zbekiston tarixi
🔒Qulf 10: Afrika va Xiva xonligi
Topshiriq: Arab Muhammadxon 1602–1623 yillarda hukm surdi. Necha yil?
S
Sinf rahbariQaror: zina maketi plastinasi uchun isitgich spiralining qarshiligi qancha bo‘lsin?
A
AnvarA: 3 Ω. B: 6 Ω. C: 12 Ω. Manba 6 V, adapter 1,5 A gacha.
J
JasurA: 12 W, 2 A > 1,5 A, plastina +18 °C > +15 °C — adapter ortiqcha yuklanadi, energiya isrof bo‘ladi — rad.
M
MalikaC: 3 W, |3 − 6| = 3 > 1, plastina atigi 0 °C < +3 °C — muz erimaydi — rad.
Z
ZarinaB: 6 W (5–7 W oralig‘ida), 1 A ≤ 1,5 A, +6 °C — talab doirasida.
A
AnvarKeyingi yaxshilash: +10 °C da o‘zi o‘chiradigan termostat. Qoidamiz esa o‘z kuchida: isitgich yoqilgan bo‘lsa, kattalar yonida.
Siz
B variantini tanlaymiz: 6 Ω.
FizikaIqtisodiy bilim asoslari
🔒Qulf 11: Yakuniy qaror
Topshiriq: Qaysi kalitlar A va C variantlarini rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 16 ta fanni birlashtirdi.
Ona tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotAlgebraBiologiya (Odam va uning salomatligi)Davlat va huquq asoslariFizikaGeografiyaGeometriyaIqtisodiy bilim asoslariJahon tarixiKimyoO‘zbekiston tarixiRus tili
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
Iliq plastina: 6 Ω spiral
Savol: spiral qarshiligini qanday tanlaymiz? Loyiha: 30 × 40 sm plastina, 6 V adapter. Ma’lumot: 3 / 6 / 12 Ω da 12 / 6 / 3 W; 5,8 Ω o‘lchovda 6,2 W; −2 °C da 5 daqiqadan keyin +18 / +6 / 0 °C. Talab +3…+15 °C, 5–7 W, ≤ 1,5 A. Natija: 6 Ω. Keyingi qadam: termostat.
— 8-B jamoa
Topilgan kalitlar
6 V da: R = 3 Ω — 2 A, 12 W (adapter chegarasi 1,5 A dan oshadi); R = 6 Ω — 1 A, 6 W; R = 12 Ω — 0,5 A, 3 W.
Talab |P − 6| ≤ 1 (5–7 W): 6 Ω spiral (≈ 6,2 W) mos; 3 Ω (12 W) va 12 Ω (3 W) mos emas.
Sinov (−2 °C tashqarida, 5 daqiqa): 3 W — 0 °C, 6 W — +6 °C, 12 W — +18 °C. Talab: +3 dan +15 °C gacha.
Laboratoriya qoidasi: isitgich yoqilgan bo‘lsa, kattalar yonida bo‘lishi shart, aks holda ish to‘xtatiladi.
Yulduzli savollar
Spiral R = 12 Ω, manba 6 V. Quvvat qancha?
Katetlari 6 va 8 sm bo‘lgan to‘g‘ri burchakli uchburchakning gipotenuzasi qancha?
O‘ylab ko‘r: manba 12 V bo‘lib, R = 6 Ω qolsa, quvvat 6 W ga nisbatan qanday o‘zgaradi va nega?