ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Ko‘payish organlari, urug‘lanish va homila rivojlanishi

Darslar 65–66 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
65

Ko‘payish organlari

Darslik: 175-bet
MaqsadKo‘payishning ahamiyatini va erkak hamda ayol jinsiy organlarining nomlari, joylashuvi va vazifasini darslik darajasida tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
ko‘payish · reproductionjinsiy hujayra · sex cell, gameteurug‘don · testistuxumdon · ovary
Tushuntirish

Ko‘payish – tirik organizmlarning o‘ziga o‘xshash avlod qoldirib, turning davom etishini ta’minlash xususiyati. Odamda ko‘payish ikkita jinsiy hujayra – erkak urug‘ hujayrasi va ayol tuxum hujayrasining qo‘shilishi (urug‘lanish) bilan boshlanadi; hosil bo‘lgan bitta hujayra zigota deyiladi va unda ota va ona irsiy belgilari birlashgan bo‘ladi. Erkakning jinsiy organlariga bir juft urug‘don (u teri xaltachasi – yorg‘oqda joylashgan, urug‘ hujayralar shu yerda hosil bo‘ladi), urug‘ yo‘llari va qo‘shimcha bezlar kiradi. Ayolning ichki jinsiy organlari chanoq bo‘shlig‘ida joylashgan: bir juft tuxumdon (tuxum hujayralar yetiladigan joy, unda follikulalar bor), bachadon naylari (tuxum yo‘llari), bachadon (muskulli xalta, homila rivojlanadigan joy) va qin. Jinsiy bezlar gormonlar ham ishlab chiqaradi; ular o‘smirlik davrida tana o‘zgarishlarini boshqaradi. Jinsiy organlar tananing shaxsiy qismlari hisoblanadi: ularning gigiyenasi, tanani hurmat qilish va shaxsiy chegaralar haqida ishongan kattalaringiz (ota-ona, shifokor) bilan ochiq gaplashing; hech kimning sizning tanangizga ruxsatsiz tegishga haqqi yo‘q – bunday holda darhol ishongan kattaga ayting.

ErkakAyol
jinsiy hujayraurug‘ hujayratuxum hujayra
hosil bo‘ladigan joyurug‘dontuxumdon
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab fermasidagi loviya ko‘chati o‘zining ota o‘simligiga o‘xshab o‘sadi, jo‘jalar ham tovuqqa o‘xshab ulg‘ayadi. Tirik mavjudotlar o‘ziga o‘xshash nasl qoldiradi, odamda ham bu irsiy axborot jinsiy hujayralar orqali o‘tadi.

Kim ishlatadi

Biolog irsiyatni o‘rganadi, veterinar hayvonlar naslini kuzatadi, vrach va hamshira ona va bola salomatligiga qaraydi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror o‘simlik yoki hayvon va uning bolasi rasmini toping va ular o‘rtasidagi uchta o‘xshash belgini yozing.

Namunalar
Urug‘don urug‘ hujayralar ishlab chiqaradi, tuxumdon esa tuxum hujayralar.
Bachadon – muskulli xalta; unda urug‘langan hujayradan homila rivojlanadi.
Sinfda faoliyat

Jadval: «Erkak» va «Ayol» ustunlariga organlarning nomi va vazifasini yozing (rasm chizmasdan). Qo‘shimcha savollar bo‘lsa, ishonchli kattaga yoki shifokorga bering.

Mashq
1
Ko‘payish nima uchun kerak?
2
Zigota nima?
3
Urug‘don va tuxumdonning vazifasi?
4
Nima uchun jinsiy organlar shaxsiy hisoblanadi va kimga ishonish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliElektromagnitli metall saralagichHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →