Ko‘payish organlari
Ko‘payish – tirik organizmlarning o‘ziga o‘xshash avlod qoldirib, turning davom etishini ta’minlash xususiyati. Odamda ko‘payish ikkita jinsiy hujayra – erkak urug‘ hujayrasi va ayol tuxum hujayrasining qo‘shilishi (urug‘lanish) bilan boshlanadi; hosil bo‘lgan bitta hujayra zigota deyiladi va unda ota va ona irsiy belgilari birlashgan bo‘ladi. Erkakning jinsiy organlariga bir juft urug‘don (u teri xaltachasi – yorg‘oqda joylashgan, urug‘ hujayralar shu yerda hosil bo‘ladi), urug‘ yo‘llari va qo‘shimcha bezlar kiradi. Ayolning ichki jinsiy organlari chanoq bo‘shlig‘ida joylashgan: bir juft tuxumdon (tuxum hujayralar yetiladigan joy, unda follikulalar bor), bachadon naylari (tuxum yo‘llari), bachadon (muskulli xalta, homila rivojlanadigan joy) va qin. Jinsiy bezlar gormonlar ham ishlab chiqaradi; ular o‘smirlik davrida tana o‘zgarishlarini boshqaradi. Jinsiy organlar tananing shaxsiy qismlari hisoblanadi: ularning gigiyenasi, tanani hurmat qilish va shaxsiy chegaralar haqida ishongan kattalaringiz (ota-ona, shifokor) bilan ochiq gaplashing; hech kimning sizning tanangizga ruxsatsiz tegishga haqqi yo‘q – bunday holda darhol ishongan kattaga ayting.
| Erkak | Ayol | |
|---|---|---|
| jinsiy hujayra | urug‘ hujayra | tuxum hujayra |
| hosil bo‘ladigan joy | urug‘don | tuxumdon |
Maktab fermasidagi loviya ko‘chati o‘zining ota o‘simligiga o‘xshab o‘sadi, jo‘jalar ham tovuqqa o‘xshab ulg‘ayadi. Tirik mavjudotlar o‘ziga o‘xshash nasl qoldiradi, odamda ham bu irsiy axborot jinsiy hujayralar orqali o‘tadi.
Biolog irsiyatni o‘rganadi, veterinar hayvonlar naslini kuzatadi, vrach va hamshira ona va bola salomatligiga qaraydi.
Biror o‘simlik yoki hayvon va uning bolasi rasmini toping va ular o‘rtasidagi uchta o‘xshash belgini yozing.
Jadval: «Erkak» va «Ayol» ustunlariga organlarning nomi va vazifasini yozing (rasm chizmasdan). Qo‘shimcha savollar bo‘lsa, ishonchli kattaga yoki shifokorga bering.