☰ Mundarija · Biologiya (Odam va uning salomatligi)

Qon ketganda birinchi yordam, 2-laboratoriya

Darslar 23–24 · 2 ta dars · O. Mavlonov, T. Tilavov, B. Aminov. Biologiya (Odam va uning salomatligi), 8-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 6-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2019
23

Tomirlardan qon ketganida birinchi yordam ko‘rsatish

Darslik: 67–68-betlar
MaqsadQon ketganida birinchi yordam ko‘rsatish tartibini (bosish, 103 chaqirish, burun qonashi) tushuntiradi.
Yangi so‘zlar
kapillar qon ketishi · capillary bleedingvena qon ketishi · venous bleedingarteriya qon ketishi · arterial bleedingbosuvchi bog‘ich · pressure dressing
Tushuntirish

Qon ketish turlari: kapillardan – butun yuzadan sizib chiqadi; venadan – to‘q qizil qon bir tekis oqadi; arteriyadan – och qizil qon urib, otilib chiqadi va juda xavfli. Birinchi qoida: o‘zingizni xavfsiz tuting va 103 ga qo‘ng‘iroq qiling yoki kattalarni chaqiring. Imkon bo‘lsa, qo‘lni yuvib, qo‘lqop kiying (boshqa odam qoni bilan teginmaslik uchun). Jarohatga toza mato, bint yoki salfetkani qo‘yib, kuch bilan bevosita bosing; mato qonga bo‘kib qolsa, uni olib tashlamay, ustidan yana qo‘ying va bosishni davom ettiring. Qo‘l yoki oyoq bo‘lsa va suyagi singan bo‘lmasa, jarohatni yurak sathidan yuqoriroq ushlash mumkin. Jgut (tortuvchi bog‘ich)ni faqat o‘rgangan odam, hayot uchun xavfli qon ketishda va bosish yordam bermaganda qo‘yadi; oddiy odam uni o‘zboshimchalik bilan qo‘ymasligi kerak. Burun qonaganda odam o‘tirib, boshini oldinga engashtiradi, burun yumshoq qismini 10 daqiqa bosib turadi; qon to‘xtamasa yoki jarohatdan keyin bo‘lsa, shifokorga boriladi. Qon ketgan odam rangpar, bosh aylanishi yoki holsizlik sezsa, uni yotqizib, issiq tutib, 103 ni kutish kerak. Hech qanday dori yoki o‘zboshimchalik bilan «tomizgichlar» berilmaydi.

Namunalar
Tizzasini tirnagan bola: toza mato bilan 10 daqiqa bosadi, kattalarga ko‘rsatadi; jarohat chuqur bo‘lsa, shifokorga boradi.
Daryo bo‘yida kesilgan oyoqdan qon otilib chiqsa: darhol 103, bevosita kuchli bosish, tinch ushlab turish.
Sinfda faoliyat

Rol o‘yin (kattalar yordamida): bo‘yoq yoki qizil tush bilan «jarohat» chizilgan mannekenga toza mato bilan bosuvchi bog‘ich qo‘yishni mashq qiling. Xavfsizlik: o‘tkir narsa ishlatmang; real qon bilan ishlamang.

Mashq
1
Qon ketishining uch turini ayting.
2
Qon ketganda birinchi nima qilinadi?
3
Burun qonaganda to‘g‘ri holat qanday?
4
Nima uchun jgutni oddiy odam o‘zboshimchalik bilan qo‘ymaydi?