To‘qimalar, organlar va organizm
Tuzilishi va vazifasi o‘xshash hujayralar hujayralararo modda bilan birga to‘qimani hosil qiladi. Odamda to‘rt xil to‘qima bor: epiteliy (tana va ichki organlar yuzasini qoplaydi, himoya qiladi, shira ajratadi), biriktiruvchi (qon, limfa, suyak, tog‘ay, paylar, yog‘), muskul (qisqarib harakat beradi; ko‘ndalang-targ‘il skelet, yurak va silliq muskullar) va nerv to‘qimasi (neyronlar va neyrogliya, organlarni bog‘laydi va boshqaradi). Bir yoki bir necha to‘qimadan tuzilgan, muayyan shakl va vazifaga ega tana qismi organ deyiladi. Bir vazifani birgalikda bajaradigan organlar sistemani hosil qiladi: tayanch-harakat, qon aylanish, nafas olish, hazm qilish, ayirish, nerv, sezgi va jinsiy sistemalar. Tana bo‘shliqlari: miya qutisi (bosh miya), umurtqa nayi (orqa miya), ko‘krak bo‘shlig‘i (yurak, o‘pka), qorin bo‘shlig‘i (oshqozon, jigar, ichaklar) va chanoq; ko‘krak va qorin bo‘shliqlarini muskulli diafragma ajratib turadi.
Nomni rasmdagi raqamga sudrang (yoki nomni, keyin raqamni bosing)
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
Futbol sharhlovchisi o‘yinchi «mushak jarohati» oldi, boshqasi esa «suyak sinishi» oldi deydi. To‘qimalarni biladigan kishi bular tanadagi turli qismlar ekanini va tuzalish uchun turli vaqt kerakligini tushunadi.
Sport vrachi to‘qimalarning jarohatini farqlaydi, rassom va haykaltarosh mushak va suyaklarning joyini o‘rganadi, laborant to‘qima namunasini mikroskopda ko‘radi.
Burningiz uchini va burun ildizini barmoq bilan ohista bosing: biri bukiladi, biri qattiq. Bular xaftaga va suyak – ikki xil biriktiruvchi to‘qima.
| Oshqozon devori | To‘qima |
|---|---|
| ichki qavat | epiteliy |
| devor | silliq muskul |
| boshqa | nerv to‘qimasi, qon tomirlari |
Qog‘ozga odam siluetini chizing va bo‘shliqlarni (ko‘krak, qorin, chanoq) belgilab, ichiga organlar nomini yozing.