Organizmda energiya sarfi
Organizmdagi barcha jarayonlar – almashinuv, harorat saqlash, harakat, yurak va nafas ishi, o‘sish – energiya talab qiladi. Energiyani hujayralar oziq moddalarni parchalab oladi; u mexanik (muskul), elektr (nerv impulsi) va issiqlik energiyasiga aylanadi, issiqlikning bir qismi tana haroratini ushlaydi. Energiya kilokaloriya (kkal) yoki kilojoul (kJ) bilan o‘lchanadi (1 kkal ≈ 4,2 kJ). Energiyaga ehtiyoj yosh, jins, o‘sish, harakat darajasi va iqlimga qarab har kimda har xil; o‘sayotgan o‘smirlarga kattalarnikidan kam emas, ko‘p holda ko‘proq oziq kerak bo‘ladi, shuning uchun o‘zingizga «norma» belgilash yoki boshqalar bilan taqqoslash shart emas. Sog‘lom ovqatlanish qoidalari: ovqat xilma-xil (oqsil, karbonsuv, yog‘, vitamin, mineral, kletchatka), kuniga 3–4 marta belgilangan vaqtda, nonushtani tashlab ketmasdan, shirinlik va qovurilgan-yog‘li taomni me’yorida, sabzavot-meva va suvni yetarli. Sutka davomida ovqat va harakat muvozanatda bo‘lsa, tana vazni o‘z me’yorida o‘sadi. Tana shakli va vazni haqida tashvish yoki qattiq parhezga moyillik bo‘lsa, ota-ona va shifokor bilan gaplashing; o‘zboshimchalik bilan ovqatni cheklash, ochlik e’lon qilish zararli. Har bir tananing o‘z shakli bor, qadr-qimmat vaznga emas, salomatlik va mehribonlikka bog‘liq.
Qishda sovuq kunda odam o‘tirganida ham tanasini issiq tutib turadi, buning uchun oziqdan olingan energiyaning bir qismi issiqlikka aylanadi. Shuning uchun yurak urishi, nafas olish va issiqni saqlash uchun doim energiya kerak.
Dietolog ovqat miqdorini odam faoliyatiga moslaydi, ekspeditsiya tashkilotchisi sovuq joyga zarur zaxirani rejalashtiradi, maktab oshxonasi menyusini tuzuvchi turli yoshni hisobga oladi.
Do‘stingiz bilan bahslashing: jim kitob o‘qish va tez yurish – qaysi biri ko‘proq energiya sarflaydi va nega shunday deb o‘ylaysiz? Fikringizni bir jumlada yozing.
Kun tartibi rejasi: nonushta – tushlik – tushlikdan keyingi yengil ovqat – kechki ovqat vaqtlarini yozing va oila bilan muhokama qiling. Hech qanday kaloriya sanash, vazn o‘lchash yoki qiyoslash yo‘q.