Amaliy mashg‘ulot. Tirik organizm – yaxlit sistema
Tirik organizm – bir-biriga bog‘liq organlar va organlar sistemalaridan tashkil topgan yaxlit sistema. Odamda hazm qilish sistemasi oziqni parchalaydi, qon aylanish sistemasi oziq va kislorodni hujayralarga tashiydi, nafas olish sistemasi kislorod kiritib karbonat angidridni chiqaradi, ayirish sistemasi qoldiqlarni chiqaradi, nerv sistemasi esa hammasini boshqaradi. Birining ishi buzilsa, boshqalari ham zarar ko‘radi. O‘simlikda ildiz sistemasi suv va minerallarni shimadi, poya ularni o‘tkazadi, barg fotosintez qiladi, gul va meva ko‘payishni ta’minlaydi; ildiz va novda sistemalari bir-biriga bog‘liq. Yugurganda, masalan, muskullarga ko‘p energiya kerak: yurak tezroq uradi, nafas tezlashadi, ter ajraladi, miya bularning hammasini muvofiqlashtiradi. Model yasash va idrok xaritasi bu bog‘liqliklarni ko‘rish va eslab qolishga yordam beradi.
Amaliy ish: A3 kartonga odam siluetini chizing; plastilindan yurak, o‘pka, oshqozon, ichak, miya, buyrakni yasab, ularni joyiga yopishtiring; rangli qog‘oz yorliqlarga nomlarini yozing. Guruhda: «yugurganda qaysi organlar birgalikda ishlaydi?» savolini muhokama qiling. Boshqa guruh vatman qog‘ozda o‘simlik idrok xaritasini tuzadi va taqdim etadi. Xavfsizlik: qaychini uchi to‘mtoq holda ishlating va ehtiyot bo‘ling; yelimni og‘izga olmang.