Jismlarning issiqlikdan kengayishi
Issiqlik o‘z-o‘zidan faqat issiqroq jismdan sovuqroq jismga o‘tadi. Hamma jism zarralardan iborat va ular doimo harakatda. Jism qizdirilganda zarralar tezroq harakatlanadi va orasidagi masofa ortadi, natijada jism kengayadi; sovitilganda zarralar orasidagi masofa kamayadi, jism torayadi. Odatda gazlar eng ko‘p, suyuqliklar kamroq, qattiq jismlar eng kam kengayadi. Termometr suyuqligining (spirt) kengayishiga asoslangan. Texnikada bu hisobga olinadi: temir yo‘l relslari orasiga, ko‘prik plitalari orasiga kichik tirqish qoldiriladi, aks holda yozda ular egilib ketadi; elektr simlari yozda solqi, qishda tarang tortiladi. Qaynoq suv sovuq shisha idishga quyilsa, idishning ichki qismi tez kengayib, tashqi qismi hali kengaymagani sababli u yorilishi mumkin. Suv bu qoidadan istisno: 0 °C dan 4 °C gacha isiganda u torayadi, shuning uchun 4 °C da eng zich bo‘ladi va muz suvda suzadi. Xavfsizlik: kengayish tajribalarini faqat iliq (taxminan 50–60 °C gacha) suv bilan va kattalar nazoratida o‘tkazing.
Suyuqlik kengayishi: kichik shisha idishni rangli suv bilan to‘ldiring, og‘ziga yupqa naycha (somon) o‘rnatilgan probka yoki plastilin bilan berkiting, suv naychada ko‘rinsin. Idishni iliq suvli (50 °C dan oshmasin) kosaga botiring va naychada suv sathi ko‘tarilishini, sovuq suvga solganda tushishini kuzating. Xavfsizlik: qaynoq suv ishlatmang; iliq suvni kattalar quysin; shisha o‘rniga plastik shisha ishlatish ma’qul; to‘kilgan suvni artib qo‘ying.