Oy – Yerning tabiiy yo‘ldoshi
Oy – Yerning yagona tabiiy yo‘ldoshi va Yerga eng yaqin osmon jismi. Uning radiusi taxminan 1738 km, massasi taxminan 7,35·10²² kg, Yergacha masofa taxminan 384 000 km. Oyning massasi Yernikidan taxminan 81 marta kichik, shuning uchun tortishish kuchi ham ancha kichik (Yerdagidan taxminan 6 marta kam) – Oyda sakragan odam ancha baland sakraydi. Oy o‘z o‘qi atrofida taxminan 27,3 sutkada bir marta aylanadi va Yer atrofida ham shuncha vaqtda bir marta aylanib chiqadi, shuning uchun Yerdan doim Oyning bir tomoni ko‘rinadi. Oy nur sochmaydi – u Quyosh nurini qaytaradi; bizga Oyning faqat Quyosh yoritgan va Yerga qaragan qismi ko‘rinadi. Yerdan qaraganda Oyning turli shaklda ko‘rinishi Oy fazalari deyiladi: yangi oy (ko‘rinmaydi), birinchi chorak, to‘lin oy, oxirgi chorak. Fazalar bir tsikli taxminan 29,5 sutkaga teng. Oyning tortishishi Yer okeanlarida suv sathining ko‘tarilib-pasayishiga (qabarish va oqim) sabab bo‘ladi. Quyosh, Oy va Yer bir chiziqqa kelsa, tutilish sodir bo‘ladi.
Model: qorong‘i xonada stol chiroqi (yoki yorqin fonar) «Quyosh», tennis koptogi «Oy», siz «Yer» bo‘lasiz. Koptokni cho‘pga tutib, qo‘lingiz uzunligida ushlab, asta-sekin atrofingizda aylaning va koptokning yoritilgan qismi qanday o‘zgarishini kuzating – xuddi Oy fazalari. Xavfsizlik: LED chiroqdan foydalaning (qizimaydi); simlarga qoqilmaslik uchun joyni to‘g‘rilang; yorug‘ chiroqqa to‘g‘ridan-to‘g‘ri qaramang.