Amaliy mashg‘ulot. Ma’lumotlarni grafikda tasvirlash
Bir nechta kattalikning o‘rtacha qiymatini topish uchun ularning hammasini qo‘shamiz va yig‘indini kattaliklar soniga bo‘lamiz. Masalan, uchta kitobning massasi 600 g, 400 g va 500 g bo‘lsa, o‘rtacha massa (600 + 400 + 500) : 3 = 500 g. O‘lchash natijalarini avval jadvalga yozamiz, so‘ng grafik chizamiz. Grafikda gorizontal o‘qqa kuzatilgan narsani (masalan, soat yoki guruh nomi), vertikal o‘qqa o‘lchangan kattalikni (masalan, bo‘y yoki harorat) yozamiz va har bir qiymatni nuqta bilan belgilaymiz. Grafik raqamlar qatoriga qaraganda o‘zgarishni (o‘sish, kamayish, eng yuqori nuqta) tezroq ko‘rsatadi. Har bir o‘qda birlik (sm, °C) va bo‘linmalar aniq yozilishi kerak.
O‘quvchi maktab hovlisidagi bir xil aylanma yo‘ldan har ertalab yuguradi va vaqtini yozadi: 6, 5, 7, 6 va 6 daqiqa. O‘rtacha vaqt (6 + 5 + 7 + 6 + 6) : 5 = 6 daqiqa. Bitta sekin kun umumiy tasavvurni buzmaydi, grafik esa vaqt haftalar davomida kamayayotganini ko‘rsatadi.
Meteorolog kunlik haroratdan o‘rtacha qiymat hisoblaydi, sport murabbiyi sportchi natijalarini grafikda kuzatadi, do‘kondor kunlik sotuv sonini taqqoslab, kam sotiladigan kunlarni topadi.
Uch kun ketma-ket uydan maktabgacha yo‘lga necha daqiqa ketishini yozib boring, so‘ng uchala sonning o‘rtachasini toping.
Amaliy ish: sinfni tug‘ilgan oylari bo‘yicha to‘rt guruhga bo‘ling (yanvar–mart, aprel–iyun, iyul–sentyabr, oktyabr–dekabr). Har guruh o‘lchov tasmasi bilan bo‘ylarni o‘lchab jadvalga yozadi va o‘rtacha bo‘yni hisoblaydi. Keyin guruh nomlari (gorizontal o‘q) va o‘rtacha bo‘y (vertikal o‘q) bo‘yicha grafik chiziladi. Xavfsizlik: o‘lchashni devor yonida, oyoq kiyimsiz yoki tekis poyabzalda, bir-birini itarmasdan bajaring.