ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Ma’lumotlarni grafikda ko‘rsatish va ekosistema modeli

Darslar 3–4 · 2 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
3

Amaliy mashg‘ulot. Ma’lumotlarni grafikda tasvirlash

Darslik, 11–12-betlar
MaqsadO‘rtacha arifmetik qiymatni hisoblaydi, jadvaldagi ma’lumotlardan grafik chizadi va grafikdan xulosa chiqaradi.
Yangi so‘zlar
o‘rtacha qiymat · average (mean)jadval · tablegrafik · graphkoordinata o‘qlari · axes (the horizontal and vertical lines of a graph)
Tushuntirish

Bir nechta kattalikning o‘rtacha qiymatini topish uchun ularning hammasini qo‘shamiz va yig‘indini kattaliklar soniga bo‘lamiz. Masalan, uchta kitobning massasi 600 g, 400 g va 500 g bo‘lsa, o‘rtacha massa (600 + 400 + 500) : 3 = 500 g. O‘lchash natijalarini avval jadvalga yozamiz, so‘ng grafik chizamiz. Grafikda gorizontal o‘qqa kuzatilgan narsani (masalan, soat yoki guruh nomi), vertikal o‘qqa o‘lchangan kattalikni (masalan, bo‘y yoki harorat) yozamiz va har bir qiymatni nuqta bilan belgilaymiz. Grafik raqamlar qatoriga qaraganda o‘zgarishni (o‘sish, kamayish, eng yuqori nuqta) tezroq ko‘rsatadi. Har bir o‘qda birlik (sm, °C) va bo‘linmalar aniq yozilishi kerak.

ƒFormula
(600 + 400 + 500) : 3 = 500
O‘rtacha massa — 500 g
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi maktab hovlisidagi bir xil aylanma yo‘ldan har ertalab yuguradi va vaqtini yozadi: 6, 5, 7, 6 va 6 daqiqa. O‘rtacha vaqt (6 + 5 + 7 + 6 + 6) : 5 = 6 daqiqa. Bitta sekin kun umumiy tasavvurni buzmaydi, grafik esa vaqt haftalar davomida kamayayotganini ko‘rsatadi.

Kim ishlatadi

Meteorolog kunlik haroratdan o‘rtacha qiymat hisoblaydi, sport murabbiyi sportchi natijalarini grafikda kuzatadi, do‘kondor kunlik sotuv sonini taqqoslab, kam sotiladigan kunlarni topadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uch kun ketma-ket uydan maktabgacha yo‘lga necha daqiqa ketishini yozib boring, so‘ng uchala sonning o‘rtachasini toping.

Namunalar
To‘rt o‘quvchining bo‘yi 145 sm, 147 sm, 146 sm va 150 sm. O‘rtacha bo‘y: (145 + 147 + 146 + 150) : 4 = 588 : 4 = 147 sm.
0102030408:0010:0012:0014:0016:0018:00°CHarorat
Harorat soat 8, 10, 12, 14, 16, 18 da 18, 24, 30, 32, 28, 24 °C bo‘lsin. Grafikda nuqtalar avval ko‘tariladi, soat 14 da eng yuqori (32 °C) bo‘ladi, so‘ng pasayadi. O‘rtacha harorat: 156 : 6 = 26 °C.
Sinfda faoliyat

Amaliy ish: sinfni tug‘ilgan oylari bo‘yicha to‘rt guruhga bo‘ling (yanvar–mart, aprel–iyun, iyul–sentyabr, oktyabr–dekabr). Har guruh o‘lchov tasmasi bilan bo‘ylarni o‘lchab jadvalga yozadi va o‘rtacha bo‘yni hisoblaydi. Keyin guruh nomlari (gorizontal o‘q) va o‘rtacha bo‘y (vertikal o‘q) bo‘yicha grafik chiziladi. Xavfsizlik: o‘lchashni devor yonida, oyoq kiyimsiz yoki tekis poyabzalda, bir-birini itarmasdan bajaring.

Mashq
1
Uchta son: 12, 15 va 21. O‘rtacha arifmetik qiymatini toping.
2
Besh kun davomida yomg‘ir miqdori 2, 0, 4, 6 va 3 mm bo‘ldi. O‘rtacha necha mm?
02462046312345mmYog‘in
3
Grafikda gorizontal va vertikal o‘qqa nimalar yoziladi?
4
Nima uchun natijalarni faqat jadval emas, grafik bilan ham ko‘rsatamiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIdishdagi kichik dunyoHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →