Ekosistemalar: munosabatlar, energiya oqimi va suvni tozalash

Ekosistema ikki qismdan iborat: muhit omillari (ekotop – iqlim, tuproq, suv, ya’ni abiotik qism) va har xil populyatsiyalarga mansub organizmlar yig‘indisi (biotsenoz – biotik qism: o‘simliklar, hayvonlar, mikroorganizmlar). Bir turga mansub, o‘xshash individlar yig‘indisi populyatsiya, ekosistemadagi barcha populyatsiyalar esa jamoa deyiladi. Vazifasiga ko‘ra organizmlar uch guruhga bo‘linadi: produtsentlar (yashil o‘simliklar, suvo‘tlar) fotosintezda anorganik moddalardan organik modda hosil qiladi; konsumentlar (barcha hayvonlar) tayyor organik moddani iste’mol qiladi; redutsentlar (ayrim bakteriya va zamburug‘lar) o‘lik qoldiqlarni minerallargacha parchalab, tashqi muhitga qaytaradi. Shu tariqa moddalar aylanib turadi. Turlar o‘rtasidagi munosabatlarning asosiysi «oziq – iste’molchi»: o‘simlik va o‘txo‘r, yirtqich va o‘lja. Masalan, tulki asosan zaif yoki kasal quyonlarni tutadi; shu sababli quyon populyatsiyasi sog‘lom qoladi, tulkilar soni esa quyon soniga bog‘liq. Inson bu munosabatlarga aralashsa (yirtqichlarni ko‘plab ovlash, o‘rmonni kesish), muvozanat buzilishi mumkin.