Tabiiy fanlarning tadqiqot obyekti
Fan – tabiatni o‘rganish va o‘zgartirishga imkon beradigan bilimlar to‘plami. Atrofimizdagi tabiat jonsiz jismlar, tirik organizmlar, jarayonlar va hodisalardan iborat; ularning har biri tadqiqot obyekti bo‘lishi mumkin. Tadqiqot obyekti «Nimani tadqiq qilmoqchisiz?» degan savolga javob beradi. Tadqiqot predmeti esa obyektning aynan qaysi jihati o‘rganilishini bildiradi va «Obyektning qaysi tomonini tadqiq qilmoqchisiz?» degan savolga javob beradi. Tabiiy fanlarga fizika, kimyo, biologiya, geografiya va astronomiya kiradi. Ularning vazifasi tabiat qonunlarini o‘rganish, ulardan inson manfaati uchun oqilona foydalanish va tabiatni muhofaza qilishdir.
Maktab sayohatidan oldin sinf bog‘da nimani o‘rganishni kelishib oldi. Bir guruh qush ovozlarini, ikkinchisi tuproq rangini, uchinchisi bitta daraxt bargining shaklini tanladi. Har guruh nimani va uning qaysi tomonini o‘rganishini oldindan aytgani uchun ishlar takrorlanmadi, natijalarni keyin birlashtirish esa oson bo‘ldi.
Shifokor tananing bitta a’zosini va uning bitta xususiyatini o‘rganadi, suv sifati mutaxassisi bitta manbani tekshiradi, fermer dalaning tuprog‘iga qaraydi.
Maktabga ketayotganda uch narsani (masalan, bulut, daraxt, ko‘lmak) payqang va har biri uchun qaysi tabiiy fan unga eng ko‘p qiziqishini ayting.
| Fan | Tadqiqot obyekti |
|---|---|
| Fizika | moddaning tuzilishi (jonsiz tabiat) |
| Biologiya | o‘simlik ildizining tuzilishi (tirik organizm) |
| Astronomiya | Oyning harakati (osmon jismi) |
| Geografiya | zilzila va tog‘ jinslari |
«Kartochkalarni saralang» o‘yini: o‘qituvchi kartochkalarga «tosh», «pingvinlar koloniyasi», «shamol esishi», «tog‘ hosil bo‘lishi» kabi so‘zlarni yozadi. Guruhlar ularni «jonsiz jism», «tirik tabiat», «hodisa», «jarayon» ustunlariga joylashtiradi va qaysi fan o‘rganishini aytadi. Xavfsizlik: faqat qog‘oz kartochkalar bilan ishlanadi.