Darslar 1–2 · 2 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
1
Tabiiy fanlarning tadqiqot obyekti
Darslik, 6–7-betlar
MaqsadTabiiy fanlar nimani o‘rganishini, tadqiqot obyekti va predmeti farqini tushunadi va fanlarning tadqiqot sohalarini ajrata oladi.
Yangi so‘zlar
tadqiqot obyekti · research object (what exactly you study)tadqiqot predmeti · research subject (the particular side of the object you study)jarayon · process (something that goes on step by step, e.g. breathing)hodisa · phenomenon (an event in nature, e.g. rain)
Tushuntirish
Fan – tabiatni o‘rganish va o‘zgartirishga imkon beradigan bilimlar to‘plami. Atrofimizdagi tabiat jonsiz jismlar, tirik organizmlar, jarayonlar va hodisalardan iborat; ularning har biri tadqiqot obyekti bo‘lishi mumkin. Tadqiqot obyekti «Nimani tadqiq qilmoqchisiz?» degan savolga javob beradi. Tadqiqot predmeti esa obyektning aynan qaysi jihati o‘rganilishini bildiradi va «Obyektning qaysi tomonini tadqiq qilmoqchisiz?» degan savolga javob beradi. Tabiiy fanlarga fizika, kimyo, biologiya, geografiya va astronomiya kiradi. Ularning vazifasi tabiat qonunlarini o‘rganish, ulardan inson manfaati uchun oqilona foydalanish va tabiatni muhofaza qilishdir.
Namunalar
Obyekt – Chirchiq daryosi suvi. Predmet – suvning harorati yil fasllari bo‘yicha qanday o‘zgarishi. Predmet obyektdan kelib chiqadi: obyekt – butun daryo suvi, predmet esa uning bitta jihati.
Fanlarni obyektlari bilan juftlaymiz: fizika – moddaning tuzilishi (jonsiz tabiat); biologiya – o‘simlik ildizining tuzilishi (tirik organizmlar); astronomiya – Oyning harakati (osmon jismlari); geografiya – zilzila, tog‘ jinslari. Yomg‘ir yog‘ishi – hodisa, nafas olish – jarayon.
Sinfda faoliyat
«Kartochkalarni saralang» o‘yini: o‘qituvchi kartochkalarga «tosh», «pingvinlar koloniyasi», «shamol esishi», «tog‘ hosil bo‘lishi» kabi so‘zlarni yozadi. Guruhlar ularni «jonsiz jism», «tirik tabiat», «hodisa», «jarayon» ustunlariga joylashtiradi va qaysi fan o‘rganishini aytadi. Xavfsizlik: faqat qog‘oz kartochkalar bilan ishlanadi.
Mashq
1
Qaysi fanlar tabiiy fanlarga kiradi? Beshtasini ayting.