ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Tadqiqot obyekti va ilmiy tadqiqot rejasi

Darslar 1–2 · 2 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
1

Tabiiy fanlarning tadqiqot obyekti

Darslik, 6–7-betlar
MaqsadTabiiy fanlar nimani o‘rganishini, tadqiqot obyekti va predmeti farqini tushunadi va fanlarning tadqiqot sohalarini ajrata oladi.
Yangi so‘zlar
tadqiqot obyekti · research object (what exactly you study)tadqiqot predmeti · research subject (the particular side of the object you study)jarayon · process (something that goes on step by step, e.g. breathing)hodisa · phenomenon (an event in nature, e.g. rain)
Tushuntirish

Fan – tabiatni o‘rganish va o‘zgartirishga imkon beradigan bilimlar to‘plami. Atrofimizdagi tabiat jonsiz jismlar, tirik organizmlar, jarayonlar va hodisalardan iborat; ularning har biri tadqiqot obyekti bo‘lishi mumkin. Tadqiqot obyekti «Nimani tadqiq qilmoqchisiz?» degan savolga javob beradi. Tadqiqot predmeti esa obyektning aynan qaysi jihati o‘rganilishini bildiradi va «Obyektning qaysi tomonini tadqiq qilmoqchisiz?» degan savolga javob beradi. Tabiiy fanlarga fizika, kimyo, biologiya, geografiya va astronomiya kiradi. Ularning vazifasi tabiat qonunlarini o‘rganish, ulardan inson manfaati uchun oqilona foydalanish va tabiatni muhofaza qilishdir.

FizikaKimyoBiologiyaGeografiyaAstronomiyaTabiiy fanlar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab sayohatidan oldin sinf bog‘da nimani o‘rganishni kelishib oldi. Bir guruh qush ovozlarini, ikkinchisi tuproq rangini, uchinchisi bitta daraxt bargining shaklini tanladi. Har guruh nimani va uning qaysi tomonini o‘rganishini oldindan aytgani uchun ishlar takrorlanmadi, natijalarni keyin birlashtirish esa oson bo‘ldi.

Kim ishlatadi

Shifokor tananing bitta a’zosini va uning bitta xususiyatini o‘rganadi, suv sifati mutaxassisi bitta manbani tekshiradi, fermer dalaning tuprog‘iga qaraydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabga ketayotganda uch narsani (masalan, bulut, daraxt, ko‘lmak) payqang va har biri uchun qaysi tabiiy fan unga eng ko‘p qiziqishini ayting.

Namunalar
Obyekt – Chirchiq daryosi suvi. Predmet – suvning harorati yil fasllari bo‘yicha qanday o‘zgarishi. Predmet obyektdan kelib chiqadi: obyekt – butun daryo suvi, predmet esa uning bitta jihati.
FanTadqiqot obyekti
Fizikamoddaning tuzilishi (jonsiz tabiat)
Biologiyao‘simlik ildizining tuzilishi (tirik organizm)
AstronomiyaOyning harakati (osmon jismi)
Geografiyazilzila va tog‘ jinslari
Fanlarni obyektlari bilan juftlaymiz: fizika – moddaning tuzilishi (jonsiz tabiat); biologiya – o‘simlik ildizining tuzilishi (tirik organizmlar); astronomiya – Oyning harakati (osmon jismlari); geografiya – zilzila, tog‘ jinslari. Yomg‘ir yog‘ishi – hodisa, nafas olish – jarayon.
Sinfda faoliyat

«Kartochkalarni saralang» o‘yini: o‘qituvchi kartochkalarga «tosh», «pingvinlar koloniyasi», «shamol esishi», «tog‘ hosil bo‘lishi» kabi so‘zlarni yozadi. Guruhlar ularni «jonsiz jism», «tirik tabiat», «hodisa», «jarayon» ustunlariga joylashtiradi va qaysi fan o‘rganishini aytadi. Xavfsizlik: faqat qog‘oz kartochkalar bilan ishlanadi.

Mashq
1
Qaysi fanlar tabiiy fanlarga kiradi? Beshtasini ayting.
2
«Nimani tadqiq qilmoqchisiz?» degan savolga tadqiqotning qaysi qismi javob beradi?
3
Tadqiqot obyekti – o‘simlik. Unga mos bitta tadqiqot predmetini ayting.
4
Nima uchun predmet obyektdan kelib chiqadi, deymiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYosh tadqiqotchilar klubiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →