ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

O‘zbekiston xaritada va tabiat yodgorliklari

Darslar 54–56 · 3 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
54

O‘zbekiston dunyo xaritasida

Darslik, 121–123-betlar
MaqsadO‘zbekistonning geografik o‘rnini, maydonini, ma’muriy tuzilishini va chegaradosh davlatlarni dunyo xaritasida ko‘rsatadi.
Yangi so‘zlar
ma’muriy-hududiy birlik · administrative-territorial unitchegaradosh davlat · neighbouring countryviloyat · region (province)poytaxt · capital
Tushuntirish

O‘zbekiston Markaziy Osiyoning markazida, Yevrosiyo materigining ichki qismida joylashgan va okean hamda dengizlardan juda uzoq. U taxminan 37° va 45° shimoliy kengliklar orasida yotadi, ya’ni Yevropadagi Ispaniya, Italiya, Gretsiya bilan deyarli bir xil kenglikda. O‘zbekiston ikki karra yopiq davlat: dunyo okeaniga chiqish uchun kamida ikkita davlat hududini kesib o‘tish kerak (dunyoda bunday yana bitta davlat bor – Lixtenshteyn). Mamlakat maydoni taxminan 448,9 ming km². U beshta davlat bilan chegaradosh: Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Afg‘oniston va Turkmaniston; chegaralarning umumiy uzunligi taxminan 6221 km. Mamlakat ma’muriy jihatdan Qoraqalpog‘iston Respublikasi, 12 ta viloyat va Toshkent shahridan, ya’ni 14 ta birlikdan iborat; poytaxt – Toshkent. Aholisi darslikda 2022-yil boshi uchun 35,3 million kishi deb berilgan va u o‘sib bormoqda, shuning uchun yangi ma’lumotni rasmiy statistikadan tekshiring.

ToshkentO‘zbekistonQozog‘istonXitoyRossiyaEronTurkmanistonAfg‘onistonQirg‘izistonTojikistonPokistonIroqTurkiyaOzarbayjonGruziya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yuk mashinasi haydovchisi mahsulotni dengiz portiga olib borishi uchun kamida ikki davlat chegarasidan o‘tadigan yo‘lni rejalashtirishi kerak. Uzoq yo‘l, chegara va hujjatlar yuk narxi hamda yetib borish muddatiga ta’sir qiladi. Chunki O‘zbekiston okeanlardan uzoqda joylashgan.

Kim ishlatadi

Logist yuk yo‘nalishini rejalashtiradi, bojxona xodimi chegaradan o‘tadigan yuklarni tekshiradi, geograf davlatlarning joylashuvini tahlil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Dunyo xaritasida uzoqdagi bir mashhur shaharni toping va O‘zbekistondan quruqlik orqali borish uchun qaysi davlatlardan o‘tishni aytib bering.

Namunalar
Ma’muriy birliklar soni: 1 (Qoraqalpog‘iston) + 12 (viloyatlar) + 1 (Toshkent shahri) = 14.
Afg‘oniston bilan chegara faqat Surxondaryo viloyati orqali, Amudaryo bo‘ylab o‘tadi va eng qisqa chegaralardan biri; eng uzun chegara Qozog‘iston bilan.
Sinfda faoliyat

Xaritada ish: dunyo siyosiy xaritasida O‘zbekistonni toping, qo‘shni davlatlarni ro‘yxat qilib, har birining qaysi tomonda (shimol, sharq, janub, g‘arb) ekanini yozing, so‘ng o‘zingiz yashaydigan viloyatni toping. Xavfsizlik: xaritani qaychi bilan kesmang; qalam uchi bilan ko‘zga yaqinlashmang.

Mashq
1
O‘zbekiston qaysi beshta davlat bilan chegaradosh?
2
O‘zbekiston nechta ma’muriy birlikdan iborat (viloyatlar, Qoraqalpog‘iston va Toshkent shahri)?
3
«Ikki karra yopiq davlat» nimani bildiradi?
4
Nima uchun O‘zbekiston iqlimi dengiz bo‘yidagi mamlakatlar iqlimidan farq qiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘l yuvish xonasi uchun suvHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →