☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

O‘zbekiston xaritada va tabiat yodgorliklari

Darslar 54–56 · 3 ta dars · K. T. Suyarov, Z. B. Sangirova, M. T. Umaraliyeva, S. G‘. Xasanova, M. K. Yuldasheva, D. T. Hasanova. Tabiiy fanlar 6-sinf (yangi nashr). Respublika ta’lim markazi, 2022
54

O‘zbekiston dunyo xaritasida

Darslik, 121–123-betlar
MaqsadO‘zbekistonning geografik o‘rnini, maydonini, ma’muriy tuzilishini va chegaradosh davlatlarni dunyo xaritasida ko‘rsatadi.
Yangi so‘zlar
ma’muriy-hududiy birlik · administrative-territorial unitchegaradosh davlat · neighbouring countryviloyat · region (province)poytaxt · capital
Tushuntirish

O‘zbekiston Markaziy Osiyoning markazida, Yevrosiyo materigining ichki qismida joylashgan va okean hamda dengizlardan juda uzoq. U taxminan 37° va 45° shimoliy kengliklar orasida yotadi, ya’ni Yevropadagi Ispaniya, Italiya, Gretsiya bilan deyarli bir xil kenglikda. O‘zbekiston ikki karra yopiq davlat: dunyo okeaniga chiqish uchun kamida ikkita davlat hududini kesib o‘tish kerak (dunyoda bunday yana bitta davlat bor – Lixtenshteyn). Mamlakat maydoni taxminan 448,9 ming km². U beshta davlat bilan chegaradosh: Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston, Afg‘oniston va Turkmaniston; chegaralarning umumiy uzunligi taxminan 6221 km. Mamlakat ma’muriy jihatdan Qoraqalpog‘iston Respublikasi, 12 ta viloyat va Toshkent shahridan, ya’ni 14 ta birlikdan iborat; poytaxt – Toshkent. Aholisi darslikda 2022-yil boshi uchun 35,3 million kishi deb berilgan va u o‘sib bormoqda, shuning uchun yangi ma’lumotni rasmiy statistikadan tekshiring.

Namunalar
Ma’muriy birliklar soni: 1 (Qoraqalpog‘iston) + 12 (viloyatlar) + 1 (Toshkent shahri) = 14.
Afg‘oniston bilan chegara faqat Surxondaryo viloyati orqali, Amudaryo bo‘ylab o‘tadi va eng qisqa chegaralardan biri; eng uzun chegara Qozog‘iston bilan.
Sinfda faoliyat

Xaritada ish: dunyo siyosiy xaritasida O‘zbekistonni toping, qo‘shni davlatlarni ro‘yxat qilib, har birining qaysi tomonda (shimol, sharq, janub, g‘arb) ekanini yozing, so‘ng o‘zingiz yashaydigan viloyatni toping. Xavfsizlik: xaritani qaychi bilan kesmang; qalam uchi bilan ko‘zga yaqinlashmang.

Mashq
1
O‘zbekiston qaysi beshta davlat bilan chegaradosh?
2
O‘zbekiston nechta ma’muriy birlikdan iborat (viloyatlar, Qoraqalpog‘iston va Toshkent shahri)?
3
«Ikki karra yopiq davlat» nimani bildiradi?
4
Nima uchun O‘zbekiston iqlimi dengiz bo‘yidagi mamlakatlar iqlimidan farq qiladi?