Geografik xaritalar
Geografik xarita – Yer yuzasining butun yoki bir qismining tekislikda kichraytirilgan, shartli belgilar bilan ifodalangan tasviri. Xaritada qamrov bo‘yicha dunyo xaritasi, materik va okeanlar xaritasi hamda alohida o‘lkalar xaritalari bo‘ladi. Mazmuniga ko‘ra umumgeografik xaritalar (tabiiy va siyosiy) hududning umumiy ko‘rinishini ko‘rsatadi; mavzuli xaritalar bitta mavzuga bag‘ishlanadi (iqlim, foydali qazilmalar, tabiat zonalari); bir nechta bog‘liq komponentni ko‘rsatgan xarita kompleks xarita deyiladi. Foydalanish maqsadiga ko‘ra o‘quv, ilmiy, sayyohlik, harbiy xaritalar bor. Yer yuzining katta joylarini xaritada tasvirlash uchun haqiqiy o‘lchamlar bir necha ming yoki million marta kichraytiriladi: kichraytirish nisbati masshtab deyiladi. Masalan, 1:100 masshtabda 10 m uzunlikdagi xona qog‘ozda 10 cm bo‘ladi. Xaritadagi rang va belgilar nimani anglatishi shartli belgilarda tushuntiriladi. Globus – Yerning shar shaklidagi modeli; u yer yuzasini xaritaga qaraganda kamroq buzadi.
«Xarita sirlari»: o‘qituvchi turli xaritalarni (dunyo, O‘zbekiston, shahar rejasi, iqlim xaritasi) ko‘rsatadi. Guruhlar har bir xarita uchun: 1) nomi va mavzusi; 2) masshtabi; 3) shartli belgilardan uchtasi; 4) qaysi savolga javob berishi haqida jadval to‘ldiradi. Xavfsizlik: xaritalarni yirtmasdan, ehtiyot bilan ushlang; qaychi ishlatilsa, to‘mtoq uchli bo‘lsin.